نقد جامعه‌شناختي مجموعه داستان كوتاه «خاطره‌هاي پراكنده» از گلي ترقي

نقد جامعه‌شناختي ادبيات رشته‌اي علمي است كه در ابتدا، با محور قرار دادن محتوا، به استخراج مسائل اجتماعي از خلال آثار ادبي مي‌پرداخت. در قرن بيستم، جورج لوكاچ، فيلسوف مجارستاني، تغييرات عمده‌اي در اين شيوه ايجاد كرد. در روش ساخت‌گرايي تكويني لوسين گلدمن، با تكيه ‌بر آراي لوكاچ، شگردهاي ادبي متن دركنار محتواي آن بررسي مي‌شود و ساختارهاي كلي اثر ادبي با ساختارهاي اجتماعي كه اثر در آن تكوين يافته، در تناظر قرار مي‌گيرد. با توجه به اينكه حوزۀ پژوهش‌هاي موردنظر رمان بوده است، مقالۀ حاضر در نظر دارد با روش توصيفي‌ـ تحليلي و با رويكرد ساخت‌گرايي تكويني، به ‌سراغ داستان كوتاه برود و با مطالعۀ موردي مجموعۀ «خاطره‌هاي پراكنده» از گلي ترقي، چگونگي بازنمايي جامعه در جهان تخيلي يك مجموعه داستان كوتاه را بررسي كند. نتايج به‌دست آمده نشان مي‌دهد كه اگرچه همۀ داستان‌هاي مجموعه در يك زمان اتفاق نمي‌افتد، اما كتاب تا حدودي، در محتوا و فرم، با رويدادهاي جامعۀ ايران، پس‌از انقلاب و پس‌از جنگ تحميلي، هماهنگ است و با بيان پيامدهاي تعصب در دهۀ اول انقلاب و مدرنيته در دهۀ دوم، مخاطب را به‌طور ضمني، به تكثرگرايي و دوري از تجمل‌گرايي دعوت مي‌كند.