رقابت راهبردي روسيه و آمريكا: ابعاد و پيامدهاي ‌بين‌المللي

رقابت روسيه و آمريكا در دو دهۀ گذشته و از زمان روي‌كارآمدن ولاديمير پوتين، روند فزاينده‌اي يافته و از سال 2014 و در پرتو بحران اوكراين به بزرگ‌ترين مسئلۀ راهبردي جهاني تبديل شده است. جنگ سال 2022، اين رقابت‌ها را تا حد زيادي بازگشت‌ناپذير و چشم‌انداز صلح و ثبات ‌بين‌المللي را براي آينده‌اي طولاني مبهم كرده است. مسئلۀ اصلي اين نوشتار، مشكلات برخاسته از روابط موجود آمريكا و روسيه و دشواري‌هاي آن براي صلح و امنيت ‌بين‌المللي است. اين پرسش مطرح است كه رقابت روسيه با آمريكا در مسائل راهبردي، چه پيامدهاي ‌بين‌المللي مهمي دارد؟ در پاسخ، اين فرضيه مطرح مي‌شود كه رقابت‌هاي روسيه با آمريكا در مسائل راهبردي به هجومي‌ترشدن سياست خارجي روسيه تا مرز يك جنگ بزرگ اروپايي و پيگيري يك سياست شرق‌گرايانه‌تر منجر شده است و چنانچه اين روند تداوم يابد و ساختارهاي باقي‌مانده از دوران پس از جنگ جهاني دوم و دوران جنگ سرد مانند نظام ملل متحد و نظام كنترل تسليحات راهبردي يا ثبات راهبردي جهاني نيز از ميان برود، جهان با بحراني بسيار بزرگ و هرج‌ومرج گسترده روبه‌رو مي‌شود. رويكرد نظري مورد توجه در اينجا، واقع‌گرايي راهبردي بر اساس مؤلفه‌هاي مطرح‌شدۀ توماس شيلينگ است و از روش تحليل كيفي با رويكرد تحليل‌ محتواي داده‌ها و تحليل‌هاي موجود بهره مي‌بريم. يافتۀ اصلي اين پژوهش اين است كه رقابت اصلي در روابط مسكو و واشينگتن بر سر مفهوم ثبات راهبردي جهاني مبتني بر همپايگي راهبردي دوران جنگ سرد در دهه‌هاي 1960 تا 1980 است كه آمريكايي‌ها از دهۀ 1990 آن را منكر شده و به‌تدريج از زير بار تعهدهاي آن خارج شده‌اند. روسيه نيز براي حفظ اين وضعيت در معرض خطر، به نظامي ‌گري و جنگ روي آورده است.