بررسي و اولويت‌بندي موانع مشاركت جوامع بومي در طرح‌هاي آبخيزداري (حوضه رودخانه تجن، جنگل‌هاي هيركاني)

مقدمه و هدف: حفظ و ارتقاي امنيت زيست‌محيطي و كيفيت زندگي همچنان چالش اصلي عصر ما است. حفاظت از منابع طبيعي، به ويژه در جوامع روستايي، نيازمند ارتباط مؤثر بين مديران منابع و جوامع بومي است. با اين حال، تعارض محيطي مانع از كارآيي استراتژي‌هاي ارتباطي مي‌شود. بنابراين براي رفع موانع مشاركت جوامع بومي و محلي مي‌توان اقدام به شناسايي و اوليت‌بندي عواملي پرداخت كه منجر به همكاري ضعيف آنها در طرح‌هاي آبخيزداري مي‌شود. در اين راستا هدف از انجام پژوهش پيش‌رو بررسي و اولويت‌بندي موانع مشاركت جوامع بومي در طرح‌هاي آبخيزداري حوضه رودخانه تجن جنگل‌هاي هيركاني است. مواد و روش‌ها: منطقه مورد پژوهش در حوزه رودخانه تجن جنگل‌هاي شمال كشور با مساحت 30685 هكتار در استان‌ مازندران واقع شده است. در راستاي هدف پژوهش مطالعات كتابخانه‌اي، پرسش از كارشناسان، مراجعه به منطقه و مصاحبه حضوري با ساكنان جوامع محلي انجام و موانع مشاركت در قالب 8 شاخص دسته‌بندي شد. ابزار اندازه‌گيري و جمع‌آوري داده‌ها پرسشنامه بود. روايي پرسشنامه‌ها توسط گروه خبرگان تأييد و به‌منظور بررسي پايايي نيز از ضريب آلفاي كرونباخ استفاده شد.  براي اطلاع از ديدگاه جوامع محلي درباره ميزان اهميت اين عوامل، از بين 425 سرپرست خانوار موجود در حوضه، مطابق با فرمول كوكران تعداد 202 نمونه انتخاب و پرسشنامه‌ها تكميل شد. همچنين براي اطلاع از ديدگاه كارشناسان، پرسشنامه‌ها توسط 23 كارشناس خبره تكميل شد. پايايي پرسشنامه‌ها توسط آزمون آلفي كرونباخ مورد بررسي قرار گرفت. در ادامه شاخص‌هاي مؤثر بر ضعف مشاركت جوامع بومي در طرح‌هاي آبخيزداري به طور همزمان با استفاده ازروش OPA در  محيط نرم‌افزار LINGO14.0 رتبه‌بندي و اولويت‌بندي شدند. يافته‌ها: نتايج نشان داد در اولويت‌بندي معيارها از ديدگاه جوامع مورد پژوهش با استفاده از مدل ديمتل، معيار آموزشي به عنوان تأثيرگذارترين معيار انتخاب شد. همچنين نتايج ميانگين رتبه‌بندي شاخص‌ها نشان داد شاخص علاقه به مشاركت در طرح‌هاي جنگلي داراي بيشترين ميانگين رتبه 4/72 در بين شاخص‌هاي مورد بررسي در پژوهش پيش‌رو است. به علاوه نتايج وزن‌دهي با استفاده از مدل OPA نشان داد شاخص مشاركت در نهال‌كاري و حصار مناطق قرق بالاترين رتبه و بيشترين وزن را در بين شاخص‌هاي مؤثر بر موانع مشاركت پايدار جوامع محلي با رتبه 1 و وزن 0/28 را دارد. نتيجه‌گيري: نتايج پژوهش نشان دهنده آن است كه براساس نظر دست‌اندركاران، در صورتي كه ابزار آموزش به طرز صحيح براي اين جوامع فراهم شود آمادگي مشاركت و حضور براي اجراي طرح‌ها را دارند.