بهينه ‌سازي استوار پرتفوي تحت معيار ارزش در معرض ريسك شرطي ـ فاصله‎اي (ICVaR) در بورس تهران

هدف: زماني كه هِري ماركوويتز  مقاله پيشگام مدل ميانگين ـ واريانس را در سال 1952 منتشر كرد، آثار زيادي در باب كاربردها و توسعه مدل‌هاي كلاسيك وجود داشت و با توجه به پيشرفت بازارهاي مالي، بهينه‌سازي فعال پرتفوي به يكي از مباحث مهم مالي تبديل شد. هدف اصلي اين پژوهش بررسي و تحليل مديريت فعال پرتفوي، به‌عنوان تصميم‌گيري مهم و حساس براي سرمايه‌گذاران، هم‌زمان با توجه به ريسك كل پرتفوي است؛ زيرا عوامل مؤثر بر انتخاب پرتفوي بهينه سهام با نرخ بازده بالا و ريسك كنترل‌شده، از موضوعاتي است كه همواره در كانون توجه تمامي تحليلگران و سرمايه‌گذاران و حتي مديران پرتفوي قرار دارد. روش: تاكنون روش‌هاي زيادي براي سنجش ريسك سرمايه‌گذاري مطرح شده است؛ اما قيمت دارايي‌هاي ريسكي، به‌دليل پيچيدگي بازار مالي، به‌سرعت و به‌طور تصادفي تغيير مي‌كند و فاصله تصادفي، ابزار مناسبي براي توصيف عدم قطعيت تصادفي و عدم ‎دقت است. با توجه به عدم ‎قطعيت در بازارهاي مالي، اين پژوهش از فواصل تصادفي براي توصيف بازده دارايي ريسكي استفاده كرده است و ريسك دنباله در نظر گرفته‌شده، ارزش در معرض ريسك شرطي ـ فاصله‌اي (ICVaR) نام‌گذاري شده است. ارزش فاصله‌اي در اين مدل، بسط مدل پرتفوي كلاسيك است كه مي‌تواند به‌طور جامع، پيچيدگي بازار مالي و ريسك‌پذيري سرمايه‌گذاران را منعكس كند. يافته‌ها: با استناد بر نتايج به‌دست‌آمده از داده‌هاي واقعي 10 شركت، از بين 30 شركت بزرگ موجود در بازار بورس تهران، مدل‎ ICVaR قابل تفسير و سازگار با سناريوي عملي است و مي‌تواند در سطوح مختلفي از ريسك و بسته به درجه ريسك‌پذيري سرمايه‌گذار، در انتخاب پرتفوي بهينه مناسب باشد. اين پژوهش از رويكرد بهينه‌سازي پرتفوي تحت معيار جديد ارزش در معرض ريسك شرطي ـ فاصله‌اي، از طريق قيمت پاياني، بالاترين قيمت و پايين‌ترين قيمت در هر روز معاملاتي استفاده كرده است. در اين مدل، دامنه بازده دارايي پُرريسك به‌عنوان يك متغير تصادفي با ارزش فاصله‌اي به‌دست آمده است. همچنين براي توصيف ريسك، از CVaR با مقدار فاصله‌اي، به‌جاي واريانس در يك سطح معيني از بازده استفاده شده است. نتيجه‌گيري: عدم‎ قطعيت ناشي از معاملات دارايي، در پيش‌بيني‌هاي طرح‌هاي سرمايه‌گذاري تأثير مي‌گذارد. در اين مطالعه، براي مواجهه با اين‌گونه عدم ‎قطعيت‌هاي چالش‌برانگيز، رويكرد بهينه‌سازي تصادفي استوار ارائه شد و محدوده راه‌حل‌هاي بهينه توليد ‌شده مدل پيشنهادي، براي تعيين گزينه‌هاي مختلف عملياتي بود. در نهايت، مدل ارائه‌شده در اين پژوهش نشان داد كه مي‌توان ترجيح ذهني يا تنفر سرمايه‌گذاران از ريسك را با رعايت اصل تنوع‌بخشي در پرتفوي توصيف كرد كه به‌نوعي نوآوري متفاوتي از مدل كلاسيك پرتفوي را ارائه مي‌دهد. همچنين با بهينه‌سازي استوار، تمام سناريوها با بدترين حالت ممكن در مدل بهينه شد و نتايج نشان داد كه هر چه اين دامنه كوچك‌تر در نظر گرفته شود، شدت ريسك‌گريزي سرمايه‌گذاران بيشتر نمايان مي‌شود.