بررسي تاثير مخلوط ارقام در كنترل چهار بيماري برگي گندم

مقدمه: يكي از روش‌هاي موثر در كنترل بيماري‌هاي گندم، استفاده از مخلوط ارقام است. اصولاً بايد از ارقامي استفاده شود كه به‌لحاظ صفات زراعي خوب و مشابه، اما در مقاومت به بيماري‌ها متفاوت باشند. استفاده از مخلوط ارقام زماني متداول است كه رقم پرمحصول، حساس و رقم كم‌محصول، مقاوم به بيماري باشد و به اين ترتيب، مخلوط آنها داراي راندمان قابل قبولي باشد. مخلوط ارقام به‌عنوان مخلوطي از ارقام متفاوت تعريف شده است كه شباهت كافي براي رشد كردن در كنار هم دارند، اما از نظر بسياري از صفات نظير مقاومت در برابر بيماري‌ها، متفاوت هستند. مخلوط ارقام، بيماري را به‌طور كامل متوقف نمي‌كند، بلكه نرخ پيشرفت بيماري را از طريق محو كردن تعداد زيادي از اسپورها در هر چرخه تكثير بيمارگر كاهش مي‌دهد. هدف از اجراي اين تحقيق، بررسي تاثير كشت مخلوط سه رقم كوهدشت، مغان و مرواريد در كنترل چهار بيماري سفيدك سطحي، لكه خرمايي، زنگ زرد و زنگ قهوه‌اي بود.مواد و روش‌ها: به‌منظور بررسي تاثير مخلوط ارقام در كنترل بيماري‌هاي برگي گندم، تحقيقي در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با 12 تيمار و چهار تكرار در ايستگاه تحقيقات كشاورزي گرگان اجرا شد. رقم‌هاي مورد استفاده شامل سه رقم كوهدشت، مغان و مرواريد بودند كه از نظر چهار بيماري برگي شامل سفيدك سطحي، لكه خرمايي، زنگ زرد و زنگ قهوه‌اي مورد ارزيابي قرار گرفتند. سفيدك سطحي و لكه خرمايي بر اساس ميزان آلودگي با استفاده از مقياس ساري و پرسكات و زنگ زرد و قهوه‌اي با استفاده از تيپ و شدت آلودگي اندازه گيري شدند. شدت نهايي و مقدار استاندارد شده‌ سطح زير منحني پيشرفت بيماري (SAUDPC) براي هر چهار بيماري ارزيابي شد.يافته‌هاي تحقيق: نتايج حاصل از تجزيه و تحليل آماري داده‌ها نشان داد كه اختلاف آماري بسيار معني‌داري (0/01 P) بين تيمارهاي آزمايش از لحاظ شدت نهايي بيماري و مقدار استاندارد شده‌ سطح زير منحني پيشرفت بيماري (SAUDPC) هر چهار بيماري وجود داشت. نتايج آزمون مقايسه ميانگين‌ها نشان داد كه در مورد سفيدك سطحي، تمام تيمارها داراي شدت نهايي بيماري بالاتر از 30 درصد و پايين‌تر از 45 درصد بودند و بنابراين، كارايي مناسبي در هيچ كدام از تيمارها براي كاهش شدت اين بيماري مشاهده نشد، اما در مورد زنگ زرد، مقاوم بودن ارقام كوهدشت، مرواريد و مخلوط بذري آنها، آشكارا قابل مشاهده بود. در مورد لكه خرمايي، پايين‌ترين شدت نهايي بيماري در رقم مرواريد و مخلوط يك به يك كوهدشت و مغان مشاهده شد و ساير نسبت‌هاي مخلوط بذر دو رقم كوهدشت و مغان نتوانست كنترل مناسب بيماري را به‌دنبال داشته باشد. در مورد بيماري زنگ قهوه‌اي، پايين‌ترين شدت نهايي بيماري در رقم‌هاي مرواريد و مغان با تراكم 150 بذر در متر مربع و بالاترين شدت بيماري در تيمارهاي مربوط به رقم كوهدشت مشاهده شد.نتيجه گيري: در اين تحقيق، تاثير مخلوط ارقام در كنترل بيماري‌هاي برگي گندم مورد بررسي قرار گرفت. در مورد بيماري سفيدك سطحي، تمام تيمارها داراي شدت نهايي بيماري بالاتر از 30 درصد و پايين‌تر از 45 درصد بودند و بنابراين، كارايي مناسبي در هيچ كدام از تيمارها براي كاهش شدت اين بيماري ديده نشد، در حالي‌كه مقاوم بودن ارقام كوهدشت (تيمار شماره 1) و مرواريد (تيمار شماره 3) و تركيب بذري آنها (تيمار شماره 10) براي بيماري زنگ زرد، آشكارا قابل مشاهده بود. در مورد بيماري لكه خرمايي، پايين‌ترين شدت نهايي بيماري در دو تيمار شماره 3 (رقم مرواريد) و 4 (مخلوط 1:1 كوهدشت و مغان) مشاهده شد و ساير نسبت‌هاي مخلوط بذر دو رقم كوهدشت و مغان نتوانست بيماري را كنترل كند. در مورد بيماري زنگ قهوه‌اي، پايين‌ترين شدت نهايي بيماري در دو تيمار 3 (رقم مرواريد) و 12 (رقم مغان با تراكم 150 بذر در متر مربع) و بالاترين شدت بيماري در تيمارهاي مربوط به رقم كوهدشت مشاهده شد.