بهينه‌سازي توليد ارزن پروسو با توجه به تاريخ كاشت و تجزيه و تحليل رشد

مقدمه: نياز روزافزون به علوفه در كنار چالش هاي توليد آن مانند فشار بر مراتع، توجه به راهكارهاي افزايش توليد در واحد سطح انواع گياهان علوفه اي را افزايش مي دهد. در ميان گياهان علوفه اي، ارزن‌ها به‌دليل تنوع زياد، سازگاري بالا، توليد بالاي ماده خشك و نيز ارزش غذايي فراوان مي‌تواند به‌عنوان انتخابي مناسب در تناوب زراعي و الگوهاي توليد مناطق مختلف قرار گيرند. اين كار نيازمند آگاهي از تاريخ مناسب كشت اين گياه و آشنايي با چگونگي انطباق مراحل مختلف رشدي آن با شرايط آب و هوايي منطقه كشت است تا كشت و كار آن منجر به افزايش توليد شود. اين پژوهش با هدف ارزيابي تأثير تاريخ‌هاي مختلف كاشت بر شاخص‌هاي رشدي ارزن پروسو و چگونگي هم‌نوايي مراحل رشد آن با شرايط محيطي، طراحي و اجرا شد.مواد و روش‌ها: براي رسيدن به اهداف پژوهش، آزمايشي در دو سال زراعي 97-1396 و 98-1397 در مزرعه پژوهشي دانشكده علوم كشاورزي دانشگاه گيلان در قالب طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با چهار تكرار و چهار تاريخ كاشت (در سال اول 8 خرداد، 6 تير، 7 مرداد و 7 شهريور و در سال دوم 14 خرداد، 16 تير، 14 مرداد و 15 شهريور) انجام شد. با نمونه برداري هاي متناوب و اندازه‌گيري سطح برگ و ماده خشك اجزاي مختلف بوته در كنار ثبت مراحل فنولوژيك، شاخص هاي رشدي و پاسخ عملكرد ماده خشك گياه و انطباق مراحل نموي گياه با شرايط محيطي مورد ارزيابي قرار گرفت. يافته‌هاي تحقيق: يافته‌هاي اين آزمايش نشان داد كه برهم‌كنش سال، تاريخ كاشت و زمان نمونه‌برداري بر انباشت ماده خشك و نيز شاخص‌هاي رشدي مورد مطالعه مانند شاخص سطح برگ (LAI)، سرعت رشد گياه زراعي (CGR)، سرعت رشد نسبي (RGR)، سرعت جذب خالص (NAR)، نسبت سطح برگ (LAR) و نسبت وزن برگ (LWR) معني‌دار  بود. در اين پژوهش در نخستين سال زراعي، بيش‌ترين انباشت ماده خشك كل ارزن پروسو با ميانگين 1030.8 گرم بر متر مربع با كاشت آن در تاريخ ششم تيرماه حاصل شد. افزايش ماده خشك ارزن پروسو در دومين زمان كاشت به نقش مؤثر شاخص سطح برگ به‌عنوان مهم‌ترين منبع توليد ماده پرورده و سرعت رشد گياه زراعي ارتباط داشت. به‌عبارت ديگر، بيشينه شاخص سطح برگ (5.14 واحد) و سرعت رشد گياه (35.5 گرم بر گرم در متر مربع) در ارزن پروسو در دومين زمان كاشت به‌دست آمد كه اين امر توانست ماده خشك آن را در مقايسه با سه تاريخ كاشت ديگر افزايش دهد. با اين‌حال، در دومين سال آزمايش، با كاشت ارزن پروسو در نخستين زمان كاشت (14 خرداد)، شاخص سطح برگ (3.69 )، سرعت رشد گياه (25.99 گرم بر گرم در متر مربع) و سرعت جذب خالص (18.13 گرم بر متر مربع سطح برگ در روز) به‌صورت قابل توجهي در مقايسه با سه تاريخ كاشت ديگر افزايش يافت. پيامد افزايش شاخص‌هاي رشدي اشاره شده، افزايش انباشت ماده خشك كل ارزن پروسو به‌ميزان 734.66 گرم بر متر مربع بود كه افزايش معني‌داري در مقايسه با سه تاريخ كاشت ديگر نشان داد.نتيجه‌گيري: در كل با توجه به يافته‌هاي اين آزمايش مي‌توان انتظار داشت كه با كشت ارزن پروسو در بازه زماني 14 خردادماه تا ششم تيرماه در رشت بتوان زيست توده بيش‌تري در مقايسه با تاريخ‌هاي كاشت ديگر توليد كرد.