تحليل تكواژگونگي ستاك گذشتۀ فعل در چارچوب صرف توزيعي

در پژوهش حاضر، تكواژگونگي ستاك گذشتۀ فعل فارسي در چارچوب صرف توزيعي (سيديكي، 2009) بررسي مي‌شود. هدف ارائۀ تحليلي از تكواژگونگي ستاك گذشتۀ فعل فارسي است كه مقرون به صرفه باشد. از اين ‌رو براي پاسخ به پرسش‌هاي پژوهش، 193 فعل (ستاك هاي حال و گذشته‌ افعال) جمع‌آوري‌ شد و بر اساس قاعده مندي يا تنوع در صورت ستاك هاي گذشته شان بررسي و تحليل شدند. در تحليل داده ها، اين نتيجه حاصل شد كه رويكرد عام و اقتصادي اين است كه ستاك هاي گذشته فعل فارسي، به عنوان واحدهاي واژنامه اي، از فهرست واژنامه‌ زبان فارسي انتخاب مي شوند و با رقابت بين اين واحدها و سپس انتخاب واحد برنده متناسب با بافت نحوي، در  گره هدف در ساخت درج مي‌شوند. همچنين شكل گيري آن ها با حركت ريشۀ واژگاني فعل/ ستاك حال به سمت هستۀ نقشي v و ادغام با آن و نيز با مشخصۀ زمان گذشته (در ساخت نحوي جمله/ گروه فعلي) آغاز مي‌شود. در ادامه، تركيب حاصل از طريق سازوكارهاي هم‌جوشي و مكمل گونگي به عنوان يك مدخل واژگاني نمود آوايي پيدا مي كند و در نهايت، به عنوان واحدهاي واژنامه اي در واژنامه ثبت مي‌شود. اما اين محدوديت وجود دارد كه در صورت مسدودشدن جوش‌خوردگي ريشۀ فعلي با وند گذشته، تصريف قاعده مند روي دهد، يعني شكل‌گيري ستاك‌ گذشتۀ افعال باقاعده، با معرفي مشخصۀ نقيض گذشته ([past] ￢) و عدم هم‌جوشي اين مشخصه با ريشۀ فعلي همراه است. در نتيجه، توليد ستاك گذشتۀ فعل قاعده مند به واسطۀ پيوند وند گذشته با ستاك حال فعل و نه از طريق انتخاب از واژنامه زبان فارسي است. درمجموع، اشتقاق تمام ستاك هاي گذشتۀ افعال را مي توان به شيوه اي يكسان از طريق حركت و ادغام و هم‌جوشي، البته با توجه به محدوديت مذكور، تبيين كرد. در اين رويكرد تحليلي، ديگر نيازي به تبيين تنوع در صورت ستاك هاي گذشته براساس شرايط واژ-واجي و تمركز بر قواعد بازآرايي متعدد و ذكر استثنائات براي هر فعل يا طبقه‌اي از افعال بي قاعده نيست.