تبيين ساختار مفهومي توانمندسازي بومي سكونتگاه‌هاي غيررسمي پيرامون شهر ياسوج با استفاده از نظريه داده بنياد

مهم‌ترين اثر رشد و گسترش شهرنشيني مهاجرت عظيم به شهرها، پيدايش بحران حاشيه‌نشيني و ظهور سكونتگاه هاي غيررسمي است. فقر، بي‌سوادي، سطح پايين آگاهي، نرخ بيكاري، سكونت غيررسمي، اشتغال غيررسمي و ... از مشكلات بنيادين سكونتگاه‌هاي غيررسمي به شمار مي‌روند. آسيب‌پذير بودن زيستي اين محيط‌ها در برابر بحران نيز از ديگر ويژگي‌هاي بارز اين سكونتگاه ها مي‌باشد.هدف از انجام پژوهش حاضر ارائه مدل مفهومي توانمندسازي بومي سكونتگاه‌هاي غيررسمي مي‌باشد كه در زمره تحقيقات كيفي قرار دارد و با رويكرد نظريه داده بنياد انجام‌شده است. جهت تحليل داده‌هاي كيفي از روش فراتركيب و تحليل محتوا به‌صورت توأم استفاده‌شده است. روش جمع‌آوري اطلاعات مطالعه اسنادي و مصاحبه نيمه ساختارمند از افراد متخصص و صاحب‌نظر، اساتيد دانشگاه در رشته شهرسازي (با بيش از 15 سال سابقه كار) و مديران و تصميم گيران در امور مسائل شهري مي‌باشد. جهت تحليل داده‌هاي كيفي و كدگذاري از نرم‌افزار Nvivo استفاده شد. بر اساس يافته‌هاي پژوهش 6 مؤلفۀ اصلي توانمندسازي سكونتگاه‌هاي غيررسمي عبارت‌اند از: حكمروايي، مشاركت و اعتماد، فرهنگ و اجتماع، هويت، ادراك محيط و سرزندگي. بر اساس سؤالات مطرح‌شده در فرايند مصاحبه، 937 ارجاع ارائه گرديد. با بازبيني متعدد و ادغام كدها بر اساس تشابه در طي چندين مرحله تلخيص داده‌ها، 19 زير درون‌مايه استخراج گرديد. بر اساس كشف روابط علي و معلولي بين مؤلفه‌ها، مدل اسپيرال به‌عنوان مدل مفهومي نهايي توانمندسازي بومي سكونتگاه‌هاي غيررسمي ارائه گرديد كه داراي 6 چرخه مي‌باشد. دروني‌ترين چرخه با سه مؤلفۀ «برنامه‌ريزي نهادينه و تخصص‌گرا»، «تقويت نقش و وظيفه‌هاي محلي» و «تشكيل ستاد بين بخشي» مؤلفۀ حكمروايي مي‌باشد. به ترتيب ساير چرخه‌ها مشاركت و اعتماد، فرهنگ و اجتماع، هويت، ادراك محيط و چرخۀ خارجي توانمندسازي بومي سكونتگاه‌هاي غيررسمي مؤلفۀ ايجاد سرزندگي در فرايند طراحي و برنامه‌ريزي سكونتگاه‌هاي غيررسمي مي‌باشد.