معناشناسي تاريخي واژه رزق در قرآن كريم

واژه رزق، يكصد و نه بار در قرآن كريم به كار رفته است. لغت‌ شناسان و مفسران، طيف گسترده ‌اي از معاني مادي و معنوي را براي اين واژه در نظرگرفته اند؛ عده‌اي از ايشان رزق را صرفاً بر معنايي مادي، برخي ديگر صرفاً بر معنايي معنوي و پاره اي بر هر دو معناي مادي و معنوي اطلاق كرده‌اند. اين بسط معنايي رزق در ميان اهل لغت و مفسران در حالي به وجود آمده است كه بر پايۀ شواهد زبان‌شناختي، رزق در عصر پيشاقرآني و در عصر نزول قرآن معناي محدود و معيني را با خود حمل مي كرده است. نويسندگان اين مقاله با هدف دستيابي به معناي اصلي اين واژه در قرآن و با بهره از ريشه ‌شناسي تاريخي اين واژه نشان داده ‌اند كه رزق در دوران پيشاقرآني حايز معنايي مادي بوده است كه «خوراك»، «بهره و سهم»، «روزانه بودن» و «عطاي به ديگري» مهم‌ترين مؤلفه ‌هاي آن به شمار مي رفته است. در دوران نزول قرآن و با انتقال اين واژه از فارسي به عربي همين گسترۀ معنايي نيز به عربي عصر نزول وارد شده است. پس در فهم و تفسير آياتي كه واژۀ رزق در آن‌ ها به كار رفته است بايد متمركز بر معناي مادي اين واژه بود. گسترش رزق به مصاديق غيرمادي (فرزند، علم و ...) توسعه‌اي است كه بعدتر و توسط مفسران صورت گرفته است و لذا نبايد آن را بر رزق در قرآن كريم حمل نمود.