بررسي تاريخ مفهوم علم ديني؛ روشي براي ارزيابي بي‌معنايي ايدۀ علم ديني در انديشۀ عبدالكريمي

بيژن عبدالكريمي يكي از انديشمندان مسلمان ايراني است كه نقدهاي بسياري به ايدۀ علم ديني وارد كرده است. اين نقدها را به دودسته مي‌توان تقسيم كرد: نقدهايي كه بيشتر مبتني بر فلسفۀ قاره‌اي است، كه عبدالكريمي به لحاظ فكري بيشتر به اين حوزه تعلق دارد و نقدهايي كه بيشتر با فلسفۀ تحليلي تناسب دارد. در اين مقاله يكي از نقدهاي مرتبط به دستۀ دوم، در ارتباط با معناي ايدۀ علم ديني بررسي مي‌شود. عبدالكريمي معتقد است: 1. تكثر آرا دربارۀ مفهوم علم ديني نشان مي‌دهد اين ايده نه بر پايۀ نظام معرفتي واضح و روشن، بلكه بر اساس ظن و گمان پديد آمده است. 2. تحليل دقيق معاني علم و دين نشان مي‌دهد كه ايدۀ علم ديني مفهومي پارادوكسيكال و ناشي از خلط مراتب گوناگون آگاهي است. در اين مقاله ابتدا نشان داده مي‌شود كه برخي از تعاريف علم ديني ارائه‌شده به‌وسيلۀ عبدالكريمي اصولاً ناظر به جريان علم ديني مورد بحث نيست. همچنين با اشاره به تعاريف سلبي علم ديني، برخي ديگر از تعاريف گردآور‌ي‌شده به‌وسيلۀ عبدالكريمي از بحث خارج مي‌شود. در ادامه با بررسي سير تاريخي پيدايش و تحول مفهوم علم ديني در عصر حاضر وجوه مختلف معنايي ايدۀ علم ديني برجسته مي‌‌شود. در پايان نيز تحليل مفهومي عبدالكريمي در ارتباط دو مفهوم علم و دين و تركيب آن‌ها بررسي شده و ضعف استدلال وي در ارتباط با بي‌معنايي ايدۀ علم ديني نشان داده مي‌شود.