مروري انتقادي بر نظريۀ تقدم عمل بر باور با تأكيد بر ديدگاه جان كاتينگهام

رابطۀ عقل و ايمان يكي از مسائل مهم در فلسفۀ دين است. اين مسئله از جنبه‌هاي متعددي بررسي شده است. يكي از اين جنبه‌ها رابطۀ عمل و باور ديني است. جان كاتينگهام، فيلسوف تحليلي معاصر انگليسي‌زبان، با تأكيد بر تقدم عمل ديني بر باور، و نيز ارادي نبودن باور، راه شناخت مسائل ديني را قرائن قلبي مي‌داند. از نظر او، عاملي كه باعث دين‌داري مردم است بحث‌هاي فكري دربارۀ خدا نيست، بلكه جنبه‌هاي دروني خود دين و قدرت دگرگون‌كنندۀ اعمال ديني در زندگي و تجربيات انسان است. در اثر پيش رو با شيوه‌اي تبييني-انتقادي مروري انتقادي بر ديدگاه وي شده است. مهم‌ترين نقدهايي كه ديدگاه وي با آن روبروست بدين قرار است: نخست آن كه باور حاصل از مسير عملي تنها يقيني روان‌شناختي است و چنين يقيني فراتر از منطق تأييد است. دوم آن كه شناخت خدا و يك سيستم عملي شرط ورود به آن است و بر آن تقدم دارد. نقد سوم، مسئلۀ تكثر اديان و سيستم‌هاي عملي‌اي است كه باعث بي‌اعتمادي انسان نسبت به دلائل قلبي مي‌شود. نقد چهارم آن است كه ورود به يك سيستم عملي فرع تصديق به فايدۀ آن است و كسي كه چنين باوري ندارد دليلي براي ورود به چنين سيستمي نخواهد داشت.