تجزيه همبستگي كانونيك صفات فيزيولوژيكي و مرتبط با عملكرد دانه ژنوتيپ‌هاي گندم نان در محيط گلخانه تحت شرايط بدون تنش و تنش خشكي در مرحله گلدهي

مقدمه و هدف: تنش خشكي هر ساله خسارت فراواني را در محصولات زراعي ايجاد مي ‌كند و موجب كاهش 17 درصدي عملكرد مي ‌شود. ازاين‌رو انجام تحقيقات در زمينه بهبود مقاومت گياهان در برابر تنش خشكي و يافتن راه كارهاي مناسب جهت به حداقل رساندن تلفات آب در بخش كشاورزي از اهميت ويژه اي برخوردار است. هدف اين پژوهش بررسي روابط موجود بين عملكرد و اجزاي عملكرد، با صفات فيزيولوژيكي و استفاده از اين روابط در گزينش ارقام پرمحصول تحت شرايط آبياري مطلوب و تنش خشكي در مرحله شروع گلدهي بود. مواد و روش‌ ها: به‎منظور بررسي اثر تنش خشكي در مرحله شروع گلدهي، چهار ژنوتيپ گندم نان به‎عنوان فاكتور A تحت آزمايش فاكتوريل در قالب طرح بلوك ‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در شرايط نرمال و تنش خشكي در مرحله شروع گلدهي به‎عنوان فاكتور B در گلخانه تحقيقاتي دانشگاه شهيد مدني آذربايجان طي سال زراعي 96-95 بررسي شدند. پس از اندازه‌‏گيري صفات مورد مطالعه، به‎منظور بررسي روابط موجود بين عملكرد و اجزاي عملكرد، با صفات فيزيولوژيكي و بررسي اهميت نسبي صفات مؤثر بر عملكرد ژنوتيپ‌هاي مورد مطالعه، تجزيه واريانس، مقايسه ميانگين‌ها، تجزيه همبستگي كانونيك انجام شد. يافته‌ ها: نتايج تجزيه واريانس نشان داد كه بين ژنوتيپ‌ها از نظر اكثر صفات مورد مطالعه اختلاف معني‌دار وجود دارد. در شرايط نرمال و تنش خشكي، ژنوتيپ اروم از لحاظ صفات عملكرد بيولوژيك، طول ريشك، تعداد دانه در سنبله، تعداد دانه در سنبلچه و ژنوتيپ ميهن از نظر صفات وزن خشك بوته، تعداد دانه در سنبله، تعداد روز تا سنبله‌دهي، وزن خشك ريشه، حجم ريشه و تعداد دانه در سنبلچه به‎عنوان برترين ژنوتيپ شناخته شدند. نتايج حاصل از تجزيه همبستگي كانونيك نشان داد، در هر دو سطح نرمال و تنش بين جفت متغيرهاي كانونيكي حاصل از صفات فيزيولوژيكي با عملكرد و اجزاي عملكرد همبستگي معني‌داري وجود دارد. تحت شرايط آبياري مطلوب در گلخانه براي افزايش عملكرد دانه و وزن هزار دانه، صفات غلظت مالون دي‏‌آلدهيد، مقدار پراكسيدهيدروژن، ميزان پرولين، محتواي پراكسيداز و كاتالاز، غلظت كلروفيل a و كلروفيل كل مي‌توانند به‎عنوان معيارهاي گزينشي مناسب در نظر گرفته شوند. نتايج حاصل از تجزيه همبستگي كانونيك تحت شرايط تنش در گلخانه نشان داد كه براي افزايش وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و عملكرد دانه، صفات مالون دي آلدهيد، غلظت كلروفيل b، محتواي پروتئين و پراكسيداز، محتواي پرولين، غلظت كلروفيل a و كاتالاز از عوامل مهم و تاثير گذار بودند.نتيجه‌ گيري: با توجه به نتايج بدست آمده مي توان عنوان كرد كه تحت شرايط آبياري مطلوب و تنش در محيط گلخانه براي افزايش عملكرد دانه، صفات غلظت مالون دي آلدهيد و محتواي پراكسيداز، غلظت كلروفيل a‌ مي ‌توانند به‎عنوان معيارهاي گزينشي مناسب در نظر گرفته شوند.