واپسين روزهاي حكومت اورارتو: آگاهي‏هاي تاريخي و شواهد باستان‏شناختي فروپاشي آن

سال‏ هاي پاياني حكومت اورارتو به دليل نا آرامي‏ هاي ميانۀ قرن هفتم پيش ‏از ميلاد و به رغم وجود آثار و بقايا و نهشته‏ هاي بسيار از آن دوره، ابهام‏ هايي دارد و در مواردي اختلاف نظر بين پژوهشگران اين حوزه را باعث شده است. دلايل و چگونگي سقوط اين حكومت بعد از دو سده حكومت و سيطره به نواحي بين سه درياچه اورميه، سوان و وان كه گاهي مرزهاي آن به سواحل درياي مديترانه نيز كشيده مي‏ شد، از نكات تاريك بوده و نيازمند بررسي‏هاي بيشتري داشته است. هجوم اقوام مختلف در اواخر قرن هشتم و اوايل قرن هفتم پ. ‏م. از قفقاز و شمال درياي سياه كه به لحاظ فرهنگي و زباني، هم‏نژاد ايراني‏ ها محسوب مي­شوند، توازن قوا را در قرن هفتم پ. ‏م. در آسياي غربي را بر هم زده و در نهايت در اين قرن فروپاشي حكومت‏ هاي بزرگي مانند اورارتو و آشور و برآمدن مادها، به عنوان قدرتي جديد رخ مي‌دهد. به دليل وجود خط و دسترسي به كتيبه‏ هاي اورارتو و آشور تا اواسط اين قرن، اطلاعات ارزشمندي در دست نيست، اما اين اطلاعات در ناحيۀ اورارتو از سال 640 پ. ‏م. قطع ‏شده و كتيبه‏ هاي آشوري تنها منابع هم عصر در سه دهه بعد مورد رجوع مي‏گردد. در اواخر قرن مذكور، بابل تنها حكومت نزديك به آن دوره است كه قسمتي از اطلاعات و روشنگري ساليان پاياني حكومت اورارتو را بر ما روشن مي‏نمايد. در اين پژوهش با بررسي منابع اين دوره، با استفاده از روش تاريخي- تحليلي - توصيفي، سال‏ هاي پاياني اورارتو به‏دقت بررسي و با بيان مستندات و نشانه‏ هاي موجود در متون اين فرضيه مطرح شده است كه به نظر مي‏رسد مادها عامل اصلي اضمحلال حكومت اورارتو در سال‏ هاي پاياني قرن هفتم‏ پ.م؛ و موجوديت سياسي آن نيز در سال‏ هاي ابتدايي قرن ششم‏ پ.م. همچون آشور، بوده است