بررسي زندگي زنان و كودكان قاليباف در سفرنامه‌هاي دوره قاجار بر اساس رويكرد ادوارد پالمر تامپسون

در مطالعات فرش ايراني عمدتاً توجه به جنبه هاي «اقتصادي» و «هنري»، غالب بوده و به تاريخ اجتماعي فرش كمتر توجه شده است. هدف مقاله حاضر، شناخت برخي ابعاد، مشخصات و جلوه‌هاي فرودستي زنان و كودكان در كارگاه‌هاي قاليبافي قاجار است. اين بررسي از جنبه نظري و روش شناسي باتوجه‌به ديدگاه ادوارد پالمر تامپسون و استفاده از رويكرد نگاه از پايين به تاريخ فرش ايران صورت گرفت. محدوده بررسي، دوره قاجار و داده هاي مورد نياز از سفرنامه هاي اين دوره استخراج شد. بدين ترتيب بررسي حاضر با رويكرد كيفي و روش تاريخي انجام شد.نتايج نشان داد كه قاليبافي زنان و كودكان در خانه‌هاي شهري، روستايي و عشايري مناطق مختلف امري رايج بود و پرداخت دستمزد به زنان و كودكان در بخش خانگي‌بافي حذف مي‌شد. از جنبه سني و جنسي، بيشتر بافندگان، زنان و يا دختران خردسال بودند. اشتغال زنان و كودكان، سهمي در تأمين هزينه‌اي معيشتي خانواده داشته است. همچنين داده‌هاي بررسي حاضر نشان داد كه بافندگان در كارگاه‌هاي قاليبافي به دليل نامناسب بودن شرايط سازه و همچنين مهيا نبودن شرايط سالم و بهداشتي دچار آسيب‌هاي جسماني نظير تغيير شكل استخوان‌ها مي‌شدند و ابتلا به برخي از بيماري‌ها ميان بافندگان مشترك بوده است. اين صدمه‌ها ناشي از ساعات كار بسيار طولاني در ازاي دستمزدهاي ناچيز بود كه كفاف زندگي روزمره را نمي‌داد.