مديريت تعارض منافع در برنامه پزشكي خانواده ايران: يك مطالعه حيطه اي

مقدمه: پزشكي خانواده، برنامه اي مبتني بر جامعه براي ارائه خدمات سلامت است كه در آن گروه پزشكي آموزش ديده، خدمات اوليه بهداشتي و درماني را به صورت جامع، هماهنگ، مستمر و فرد محور با هدف تأمين، حفظ و ارتقاي سلامت مردم ارائه مي كند. برنامه پزشكي خانواده شهري در ايران از سال 1391 اجرا شد. تعارض منافع يكي از چالش هاي مهم در اجراي برنامه پزشكي خانواده در ايران است. هدف از اين پژوهش، شناسايي انواع و مصاديق تعارض منافع در برنامه پزشكي خانواده و ارائه راهكارهاي مديريت و كنترل آن است. روش ها: اين مطالعه با روش مرور حيطه اي انجام شد. مطالعات منتشر شده در پايگاه داده هاي انگليسي پابمد، اسكاپوس، وب آو ساينس و پايگاه هاي فارسي نورمگز، مگ ايران، پايگاه استنادي جهان اسلام و موتور جستجوي گوگل اسكولار در زمينه تعارض منافع در برنامه پزشكي خانواده در بازه زماني ژانويه 1980 تا جولاي 2022 جستجو و بررسي شدند. در نهايت، 31 مقاله مرتبط انتخاب و با روش تحليل چارچوبي بررسي شدند. يافته ها: تعداد 18 مصداق تعارض منافع در برنامه پزشكي خانواده شناسايي شد كه به دو دسته كلي تعارض منافع مستقيم و تعارض منافع غير مستقيم تقسيم شدند. دريافت پول، هديه، نمونه كالا و گرنت از شركت هاي دارويي و تجهيزات پزشكي بيشترين تكرار را در مطالعات داشتند. تعداد 28 راهكار براي مديريت تعارض منافع در برنامه پزشكي خانواده شناسايي شد كه در چهار سطح بنيادي (دولت و وزارت بهداشت)، كلان (دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي درماني، سازمان بيمه سلامت و شركت هاي تجهيزاتي و دارويي)، مياني(سازمان هاي بهداشتي و درماني) و خرد(ارائه دهنده و دريافت كننده خدمت سلامت) دسته بندي شدند. وضع قوانين و مقررات، استفاده از روش پرداخت مبتني بر عملكرد، افزايش نظارت و كنترل بر عملكرد پزشكان خانواده، شفاف سازي روابط مالي پزشكان خانواده با صنايع، بكارگيري نظام آموزشي مبتني بر شواهد و توسعه دانش و مهارت هاي پزشكان خانواده از جمله راهكارهاي اشاره شده در مطالعات بود. نتيجه گيري: تعارض منافع، چالشي جدي در حوزه مراقبت هاي بهداشتي اوليه و برنامه پزشكي خانواده است كه مي تواند به فساد منجر شود. اقدامات مديريـت تعـارض منافع برنامه پزشكي خانواده براي تأثيرگذاري بايد در سطوح فردي، سازماني و كشوري اجرا شوند و بايد نظامي ايجاد شود تا هزينه تعارض منافع براي افراد زياد گردد.