بررسي و تحليل مضامين و نقوش سنگ قبور صندوقي موزه آستان قدس رضوي

مرگ ضرورتي حياتي و پديده اي انكارناپذير است و سنگ مزار شاخصه اي در اين جريان مي باشد. پيشينهِ استفاده از سنگ مزار در ايران به بعد از اسلام مي رسد. سنگ مزارات مانند ديگر آثار دوره اسلامي به‌تدريج داراي تزييناتي شدند كه شاخصه هاي زيادي اعم از معرفي متوفي تا دوره و نشانه هاي تاريخي را نمايان مي كنند. استفاده از سنگ مزار صندوقي بر روي مزار متوفي، تاريخ دقيق و مشخصي ندارد. اما، اولين نشانه هاي آن را مي توان در دوره تيموري مشاهده كرد. در اين پژوهش، هفت نمونه از سنگ‌مزارهاي صندوقي محفوظ در موزه آستان قدس رضوي مورد مطالعه قرار گرفته است. دو مورد از آن ها به تازگي در حفاري هاي حرم مطهر رضوي يافت شده‌اند و در اين پژوهش، براي اولين بار معرفي مي شوند. هدف از اين پژوهش مطالعهِ ساختار، كتيبه ها و نقوش سنگ قبرها مي باشد. پرسش پژوهش اين است كه: مضمون كتيبه ها و نقوش تزييني سنگ قبور صندوقي موزه آستان قدس رضوي به چه موضوعاتي اشاره دارند؟ روش پژوهش، توصيفي-تحليلي است و گردآوري داده ها بر مبناي اطلاعات كتابخانه اي، اسنادي و ميداني مي باشد. نتايج پژوهش نشان مي دهد كه، تزيينات سنگ‌مزارهاي صندوقي مورد مطالعه با نقش مايه هايي كتيبه اي، هندسي، محرابي و مقرنسي با كنده كاري هايي از شاخ و برگ گياهاني مانند گل لوتوس و طرح هاي اسليمي بوده است. اين نقوش در دوران صفويه، بازتاب فضاي شيعي آن دوران بالاخص، در استفاده از نام حضرت علي (ع) بوده است. در نوشتن كتيبه هاي اين سنگ‌‌مزارها از خطوط كوفي بنايي، ثلث و نسخ استفاده شده است.