مطالعه تطبيقي نقش، رنگ و تكنيك در ارسي هاي قاجاري شهرهاي آمل و تبريز

پنجره هاي ارسي از جمله پرتكرارترين عناصر تزييني كاركردي در بناهاي قاجاري هستند كه علي رغم ظاهري مشترك، به نظر متاثر از ويژگي هاي بومي هر ناحيه، ساخته و تزيين مي شدند. از جمله مناطقي كه اين عناصر در آن‌جا با تعدد كمي برجاي مانده، شهرهاي آمل و تبريز هستند. بر همين بنيان، هدف از نگارش اين تحقيق، مطالعه و بررسي تطبيقي خصوصيات ساختاري و تنوع نقوش مورد استفاده در ارسي هاي اين دو شهر به منظور دست يابي به يك الگوي مشترك از فرم، نقش، رنگ و تكنيك ساخت است. از اين رو، پرسش‌ قابل طرح بدين صورت است كه، تمايزات و تشابهات نقوش، رنگ و تكنيك هاي ساخت در ارسي هاي قاجاري شهرهاي آمل و تبريز چيست؟ و تنوع نقش و رنگ در ارسي بناهاي مورد بررسي چگونه است؟ با توجه به اهميت تاريخي، تنوع نقش و رنگ به كار رفته در اين ارسي ها هم‌چنين، تخريب آن ها، ثبت و دسته بندي شان ضرورت دوچنداني دارد. اطلاعات و داده ها به صورت كتابخانه اي و با پيمايش هاي ميداني به دست آمده؛ سپس، تجزيه و تحليل داده ها با روش توصيفي-تطبيقي انجام شده است. مبناي انتخاب ارسي ها بر اساس مولفه هايي نظير 1) تنوع و گستردگي نقوش (تراكم نقش و فراواني در شيشه هاي رنگي)، 2) اصالت ارسي در بنا و 3) سالم بودن و عدم مرمت و تغييرات جدي بر روي آن ها. بر همين اساس نيز تعداد شش ارسي از خانه تاريخي هر شهر انتخاب و با يك‌ديگر قياس گرديده اند. تعداد يك ارسي از هر شهر متعلق به اوايل و مابقي مربوط به اواسط دوره قاجار هستند. نتايج تحقيق حاضر بدين شرح است: شكل كلي كتيبه در ارسي هاي آمل و تبريز به ترتيب، صاف و نيم دايره بوده است. ارسي هاي آمل به لحاظ تعداد و اندازه در سطح نازل تري نسبت به ارسي هاي تبريز قرار مي گيرند؛ اما در عوض تراكم نقوش بالاتري را دارا هستند. رنگ هاي قرمز، زرد و آبي در بين ارسي هاي آمل و در نقطه مقابل رنگ هاي، سفيد، قرمز و سبز به ترتيب، بيش‌ترين پراكنش رنگي را به خود اختصاص داده اند.