تحليل فرآيند خوانش عكس بر اساس نظريه كنشگر – شبكه

عكس همانند ساير متون هنري به‌محض اين‌كه وارد يك شبكۀ ارتباطي مي‌شود در معرض انواع پرسش‌ها قرار گرفته و اين‌گونه كنشي تحت عنوان خوانش عكس آغاز مي‌شود. منتقدان از پايگاه‌هاي فكري متفاوت، به‌روش‌ها و رويكردهاي گوناگون با عكس ارتباط برقرار مي‌كنند و بدين شكل به خوانش، تفسير و تعبير آن مبادرت مي‌ورزند. هدف اين پژوهش، تحليل فرايند خوانش عكس و چگونگي برساخت خود خوانش عكس است. لذا، در اين مقاله، به شناسايي عناصر و عوامل اصلي دخيل در خوانش عكس و نحوۀ پيوند آن‌ها با يك‌ديگر ‌پرداخته‌ايم. روش پژوهش توصيفي - تحليلي و تطبيقي و رويكرد به كار گرفته‌شده، نظريۀ كنشگر - شبكۀ برونو لاتور است. بنابراين، پس از شرح نظريه مورد نظر، مفاهيم قابل‌تعميم آن (كنشگر، شبكه، گذارده و ترجمه) در رابطه با فرايند خوانش عكس بررسي و تحليل شده‌اند. لاتور فارغ از تقسيم‌بندي‌هاي رايج مانند واقعي و غير واقعي، معتقد است جهان متشكل از كنشگران انساني و غيرانساني شامل اشيا، موجودات و مصنوعات است كه به‌صورت شبكه‌اي با يك‌ديگر پيوند مي‌يابند و اين‌گونه انواع سازه‌ها از يك واقعيت علمي تا دولت، كتاب، قصه و... برساخته مي‌شود. دغدغۀ اصلي اين نظريه، مطالعۀ چگونگي پيوند كنشگران با يك‌ديگر در درون هر شبكه‌اي و تحليل فرايند ساخت يك محصول يا سازه است. از اين‌جهت اين پرسش‌ها مطرح مي‌شوند كه: 1) فرايند خوانش عكس چگونه شكل گرفته و در نهايت، برساخته مي‌شود؟ 2) كنشگران اصلي برساخت خوانش عكس كدامند؟ 3) نحوۀ پيوند، ارتباط و تعامل كنشگران دخيل در خوانش عكس با يك‌ديگر چگونه است؟ نتايج پژوهش نشان مي‌دهد كه، خوانش عكس در گام نخست از مواجهۀ ديداري و اتحاد كنشگري انساني يعني منتقد با عكس شكل مي‌گيرد. سپس، از طريق درآميختن، تعامل، تقابل و مذاكرۀ تمامي كنشگران درگير در درون شبكه، يك خوانش از عكس برساخته مي‌شود. در واقع، عامليت منتقد مستقل نبوده و به بازيگري ساير كنشگران شبكه وابسته است. اين كنشگران عبارتند از: عنوان و بيانيۀ عكس، ديدگاه و قصد عكاس، شاخه و مقولۀ عكس و نظريه‌هاي زيبايي‌شناسي و نقد هنري.