تحليل سبكي داستان‌هاي «ايرج» و «رستم و شغاد»، بر اساس دستور نقش ‌گراي نظام‌ مند هليدي

هليدي، در زبان‌ شناسي نقش‌ گراي نظام‌ مند، بر سه كاركرد انديشگاني، بينافردي و متني ﺗﺄكيد فراوان دارد كه به وسيله آن‌ها، مي‌توان بندهاي متون ادبي را مورد تحليل قرار داد و به سبك خاص شاعر يا نويسنده دست يافت. شاهنامه، ظرفيّت بسياري براي كاوش در حوزه‌هاي مختلف، از جمله؛ دستور نقش‌گرا داراست. از اين روي، از ميان داستان‌هاي مختلف شاهنامه، دو داستان «ايرج» و «رستم و شغاد» را، بر اساس نظريه هليدي مورد تحليل سبكي قرار داده‌ايم. اين جستار درصدد است، با روش توصيفي- تحليلي و با گردآوري اطّلاعات، به شيوه كتابخانه‌يي، ﻣﺴﺄله انواع فرايندها، چگونگي انسجام يافتن متن و فرانقش بينافردي را در اين دو داستان‌ مورد بررسي قرار دهد. نتايج تحقيق نشان دهنده آن است كه از ميان فرايندهاي به كار رفته، فرايند مادي، بيشترين بسامد را در هر دو داستان داراست كه اين، بيانگر رخدادها، كنش‌هاي عيني و ملموس به كار رفته در صحنه‌ها است. در بخش غيرساختاريِ فرانقش متني، انسجام دستوري و انسجام واژ‌ه‌ها، سبب پيوستگي و هماهنگي متن گشته است. در انسجام دستوري، ادات ربط، در انسجام واژه‌ها- بازآيي، مولّفه تكرار، در انسجام واژه‌ها- باهم‌آيي، باهم‌آيي متداعي بيشترين بسامد را در هر دو داستان دارا هستند. نوع فعل‌هاي به كار رفته، گذشته و فاعل‌ها، اغلب آشكار هستند و وجه خبري كه بر پاي‌بندي حقيقت گزاره‌ها و قطعيّت متن ﺗﺄكيد دارد، بسامد فراواني در اين داستان‌ها دارد. بررسي و تطبيق هر سه لايه معنايي نظريه هليدي در داستان‌هاي «ايرج» و «رستم و شغاد»، بر ساختاري واحد، يكپارچه و داراي انسجام هر دو متن ﺗﺄكيد فراوان دارد.