بررسي تأثير دور آبياري در سامانه قطره‌اي نواري بر عملكرد برنج و تغييرات شوري خاك با روش كشت مستقيم در بستر خشك در دشت خوزستان

برنج يكي از مهم‌ترين محصولات تابستانه و آب‌بر استان خوزستان است. با توجه به محدوديت شديد آب، تاثير استفاده از سامانه قطره‌اي نواري در روش كشت مستقيم به‌صورت خشكه‌كاري، بر عملكرد ارقام رايج برنج استان و تغييرات شوري خاك مورد پايش قرار گرفت. اين پژوهش به‌مدت دو سال زراعي (1400-1399 و 1399-1398) در ايستگاه تحقيقات كشاورزي اهواز روي سه قطعه زمين مجاور هم با طرح كرت خردشده در قالب بلوك‌هاي كامل تصادفي در سه تكرار انجام شد. در اين مطالعه، عامل اصلي دور آبياري بود شامل سه سطح آبياري هر روزه، دو روزه و سه روزه و عامل فرعي شامل سه رقم (عنبوري قرمز، چمپا و دانيال) و يك لاين برنج متحمل به شوري (S2). در سال اول تحقيق به‌دليل تخصيص آب خارج از تاريخ كشت، ميزان عملكرد محصول بسيار پايين بود لذا تحليل‌هاي زراعي براساس سال دوم انجام شد. ميانگين حجم آب آبياري در مزرعه با توجه به تكميل دوره رشد ارقام، 14800، 15200، 15700 و 16100 مترمكعب در هكتار به‌ترتيب براي لاين S2 ، عنبوري قرمز، دانيال و چمپا اندازه‌گيري شد در دور آبياري هر روزه، رقم محلي عنبوري قرمز با 3767 كيلوگرم در هكتار بيشترين و لاين متحمل به شوري S2 با 2541 كيلوگرم در هكتار، كمترين عملكرد دانه سفيد برنج را به خود اختصاص داد. همچنين دور آبياري در مقايسه با رقم بيشترين اثر را در تعيين عملكرد دانه داشت به‌طوري‌كه با تغيير دور از هر روزه به سه روزه، عملكرد به‌طور متوسط كاهشي 56% پيدا كرد. در اين پژوهش بيشترين بهره‌وري آب را رقم عنبوري قرمز، به‌ميزان 0/25كيلوگرم بر مترمكعب در دور آبياري هر روزه داشت. دليل اين مسئله را مي‌توان در پايش شوري خاك نشان داد به‌طوري‌كه با عمليات آبياري هر روزه، تمامي لايه‌هاي خاك نسبت به قبل از زمان كشت، روندي كاهشي از 3/77 به 1/8 دسي‌زيمنس بر متر داشت. استفاده از سامانه آبياري قطره‌اي با فاصله مناسب نوارهاي آبياري و روزنه‌هاي آبده از همديگر در روش خشكه‌كاري با ارقام محلي، يك روش به‌زراعي است كه حجم آب آبياري را نسبت به عمليات كشت سنتي، به‌طور محسوس كاهش داد. اين كار، راهبردي مؤثر است در كاهش تنش بر منابع آبي استان و ذخيره آب موجود براي حفظ زيست‌بوم ، هرچند كه كاهش محسوس سطح كشت برنج در اين استان مورد توصيه است.