بررسي احتمال وقوع مقادير مختلف تبخير و تعرق در اقليم‌ها و تاريخ‌هاي مختلف كشت برنج در مناطقي غير از شمال كشور

در اين پژوهش، تغييرات مقادير تبخير و تعرق گياه برنج در مناطقي غير از شمال كشور در سه تاريخ كشت متفاوت (زود، به موقع و دير كاشت) و با چهار احتمال وقوع متفاوت 75%، 50%، 25% و 10% (به ترتيب معرف سال هاي كم تبخير و تعرق، متوسط، پرتبخير و تعرق و بسيار پر تبخير و تعرق)، با استفاده از معادله پنمن -مانتيث و داده هاي هواشناسي 15 ايستگاه با دوره آماري 30 ساله (2020-1990) بررسي شد. براي احتساب ضريب گياهي برنج در مراحل مختلف رشد، دوره هاي 10 روزه به صورت ميانگين بر اساس مدل احتمالات ويبول برآورد و محاسبه شد. نتايج نشان داد كه در تمام اين مناطق اقليمي اتخاذ رويكرد زودكاشت موجب كاهش نياز آبي در تمام سناريوهاي تبخير و تعرق مي شود. اتخاذ رويكرد زودكاشت در سال هاي بسيار پر تبخير و تعرق موجب كاهش نياز آبي برنج مناطق گرم، سرد و معتدل به ترتيب به ميزان 125/9، 113/5 و 115 ميليمتر در طول فصل رشد (به طور متوسط 0/7 تا 0/9 ميلي متر در روز) نسبت به وضعيت ديركاشت مي شود. با اين وجود در اقليم هاي سرد و معتدل تفاوت زيادي بين زود كشت و كشت به موقع و حتي دير كشت مشاهده نشد. از اين رو، در اين مناطق براي فرار از احتمال سرمازدگي ديررس بهتر است از تقويم هاي دير كشت استفاده شود. مقايسه نتايج ميزان تبخير و تعرق گياه برنج در تمام تاريخ هاي كاشت و سطوح احتمالاتي مختلف در مناطق اقليمي سرد، معتدل، گرم و بسيار گرم، نشان داد كه بيشترين ميزان تبخير و تعرق مربوط به منطقه گرم به ميزان 1021/3 ميلي متر بوده و مناطق معتدل و سرد به ترتيب با ميزان تبخير 784/8 و 729 ميلي متر به مراتب ميزان تبخير و تعرق كمتري را نسبت به مناطق گرم دارا مي باشند. از اين رو به علت كمبود منابع آبي و اثرات منفي تغييرات آب و هوايي در مناطق خشك يا نيمه خشك ايران بهتر است از كشت برنج در مناطق گرم به ويژه در سال هاي پر تبخير و تعرق اجتناب شود. همچنين بهتر است كه در مناطق سرد و معتدل نيز نوع مديريت آبياري و طراحي سازه ها و سامانه هاي آبي با محاسبات سال هاي پر تبخير و تعرق متناسب شود.