تبيين مسئله فلسفي دعاي مستجاب بر اساس مدل استجابت انكشافي

دعا و عرض حاجت به خداوند، كه اصالتاً مفهومي ديني است، همواره از ابعاد گوناگون فلسفي، اخلاقي، معرفت ‌شناختي و زبان‌ شناختي محل تأمل و پرسشگري متكلمان و فيلسوفان، به ويژه فيلسوفان دين، بوده است. نوشتار كنوني، مشخصاً با تكيه بر مفهوم دعاي مستجاب، به بررسي يكي از مهم‌ترين چالش‌هاي فلسفي فراروي آن يعني تبيين سازگاري دعاي مستجاب با صفات الهي تغييرناپذيري و تأثيرناپذيري مي‌پردازد. اين مهم بر اساس مباني و اصول حكمت صدرايي صورت مي‌پذيرد، زيرا ظرفيت‌هاي موجود در اين نظام فلسفي اين امكان را فراهم مي‌كند تا به روش تحليلي-توصيفي و با استفاده از منابع كتابخانه‌اي، مدلي نو و تبييني جديد از مسئله استجابت دعا به نام «استجابت انكشافي» مطرح شود. در مدل پيشنهادي، تأثيرپذيري و تغييرپذيري خداوند در فرآيند استجابت دعا مستلزم خروج از قوه به فعل نبوده بلكه از سنخ تبديل بطون به ظهور و يا اجمال به تفصيل است. علاوه بر اين تأثير دعاي بندگان بر تصميم خداوند از وجه فقر وجودي و نياز محض تبيين شده است كه نقش مهمي در حفظ تمايز ميان خالق و مخلوق در عالي‌ترين سطح دارد. برخورداري از مباني مدلل عقلي، ارائه مدلي سازگار با فهم عرفي از استجابت دعا، و نيز خوانشي متناسب با ساحت الهي از استجابت دعا سبب شده است تا مدل يادشده در مقايسه با مدل‌هاي پيشنهادي الهيات اسلامي و مسيحي از مزاياي بيشتري برخوردار باشد و با برخورداري از قوّت تبيين فلسفي در برابر چالش ‌هاي موجود در فلسفه دين تاب ‌آوري بيشتري از خود نشان دهد.