بازخواني نقش و جايگاه رستم در كاشي‌نگاره‌هاي عصر قاجار (با نگاهي بر سردر گذرگاه‌ها، بناها و نمونه‌هاي واحد)

باستا ن گرايي، در معناي بازسازي، الگوبرداري و رجعت آگاهانه به آداب و مواريث گذشته،يكي از تدابير قاجارها براي حكمراني و كسب اقتدار و مشروعيت به شمار مي‌رفت. باستان‌گرايي علاوه بر شعر و ادبيات، در ديگر حوزه‌هاي هنريِ اين دوره نيز تسري يافته كه نمود بصري آن را مي‌توان در اقسام رسانه‌ها از جمله كاشي‌كاري مشاهده كرد. در ميان مصاديق حماسي و باستانيِ كاشي‌نگاره‌هاي قاجاري، يكي از رايج‌ترين سوژه‌ها رستم دستان بود كه حضور فراگيرش در آرايه‌ها و نقش‌پردازي‌ بناها با چند پرسش همراه است: بسترها و زمينه‌هاي عمده‌ سياسي و اجتماعي براي ظهور و احياي نقش رستم در كاشي‌كاري عصر قاجار چه بوده است؟ هيئت و شخصيت اين پهلوان اسطوره‌اي در اين دوره داراي چه خصوصيات فردي و ظاهريِ خاصي است و در پيوند با چه حوزه‌هاي ديگري قرار مي‌گيرد؟ نتايج اين پژوهشِ كيفي مبيّن اين است كه احياي انديشه‌ ايرانشهري و مظاهر باستان‌گرايي از سوي دستگاه حاكميت، به خصوص در نيمه‌ نخست سلطنت قاجارها، در كنار تقويت بنيان‌هاي هنر عامه و روحيه‌ پهلواني، شهرياري و ملّي‌گرايي در ميان عوام، اسباب و شرايط لازم را براي تجليِ هرچه بيشترِ تمثال رستم و روايت‌هاي شاهنامه، به ويژه هفت خان، مهيا كرده و اين جريان به موازات توسعه‌ شهري، بيش از پيش در حوزه‌ كاشي‌كاري و تزئينات معماري نمود يافته است.