نظريه سرجنگلبان در خصوص اراضي ملي يا كشاورزي؛ معيارها و مسؤوليت‌‌‌ها

منابع طبيعي مانند زمين‌ها و كوه‌ها و درياها، يكي از ثروت‌هاي خدادادي جوامع است كه حفاظت و استفاده بهينه از آن، يكي از وظايف اصلي دولت‌ها است. يكي از مهم‌ترين منابع طبيعي، اراضي ملي است؛‌ اين اراضي ممكن است جنگل يا مرتع يا كوير باشد. تشخيص اراضي ملي كه متعلق به تمام مردم است از اراضي كشاورزي كه متعلق به مالك خصوصي آن است از اهميت فوق‌العاده‌اي برخوردار است. قانون، اختيار تشخيص ‌اين دو نوع اراضي را بر اساس ضوابط و معيار‌هاي قانوني مشخصي به سرجنگلبانان داده است. از آنجا كه احتمال اشتباه سرجنگلبان در ‌اين تشخيص هميشه وجود دارد در صورت اعتراض ذي‌نفع، مراجع قانوني ويژه‌اي براي رسيدگي به اعتراض و ابطال نظريه سرجنگلبان در قانون پيش‌بيني شده است كه ‌اين مراجع در برخي موارد كميسيوني خاص و در برخي موارد ديگر دادگاه حقوقي است. علاوه‌براين، مطابق اصول كلي حقوق مانند اصل جبران كليه خسارات نامشروع و نيز بر اساس قاعده فقهي لاضرر بايد گفت در صورتي كه سرجنگلبان در تشخيص اراضي مرتكب تقصير شده باشد، مالك زمين كه از قبل ‌اين تشخيص نادرست، دچار خسارت شده است مي‌‌تواند مطابق قواعد عمومي مسؤوليت مدني در دادگاه عمومي حقوقي به طرفيت سرجنگلبان طرح دعوي كند و خسارت وارده را مطالبه نمايد.