بررسي تعاملات كلامي قضات با وكلا در شهر مشهد از ديدگاه زبان‌شناسي اجتماعي حقوقي

هدف پژوهش حاضر بررسي تأثير متغيرهاي اجتماعي سن، جنسيت و تحصيلاتِ وكلا بر تعاملات كلامي قضات با آن‏ها در رويدادهاي حقوقي در چهارچوب زبان شناسي اجتماعي حقوقي است. جامعه‌ آماري پژوهش حاضر شامل وكلاي پايه‌ يك دادگستري شهر مشهد ايران است و روش انتخاب نمونه‏ها نمونه گيري هدفمند تا رسيدن به اشباع اطلاعات است. رويكرد پژوهش كيفي، روش تحليل آن تحليل مضمون و ابزار آن مصاحبه‌ نيمه ساختاريافته است. موضوع پژوهش بررسي چگونگي تعاملات كلامي قضات با وكلا در رويدادهاي حقوقي، مانند جلسه‌هاي دادرسي، بازجويي، بازپرسي و محاكمه، شهر مشهد در سال 1401 است. بدين منظور، محتواي مصاحبه ها طي سه مرحله كدگذاري شدند. در مصاحبه با 24 نفر داوطلب از وكلاي در دسترس مشخص شد كه در رويدادهاي حقوقي روابط فرادستي و فرودستي حاكم است و بسياري از قضات از طريق زبان اعمال قدرت مي‌كنند. نتايج پژوهش نشان مي‏دهد كه سن، جنسيت و تحصيلات وكلا در نوع كلام قاضي با آن‏ها، پاسخ گويي و حتي صدور رأي تأثير دارد. جنسيت از اهميت ويژه اي برخوردار بوده است و كليشه‌هاي جنسيتي در اين حيطه بسيار پررنگ هستند. يكي از مسايل قابل تأمل كه در مصاحبه ها وكلا بيان كردند، اهميت شخصيت قاضي و شخصيت وكيل در تعاملات كلامي قضات با وكلا بود كه حاكي از اين امر است كه شخصيت خود افراد از سن، جنسيت و تحصيلاتشان بسيار مهم‌تر و تأثيرگذارتر است. علاوه بر اين، افزايش سن نيز متغير مهمي است و بسياري از وكلا اظهار داشتند كه قضات تجديدنظر چون سن‌شان بالاتر است، معمولاً رفتارشان نيز بهتر است و وكلا نيز با افزايش سن مجرب تر عمل مي كنند. از اين گذشته، به‌طور كلي، قضات هم در لحن و هم در نوع گفتار با وكلاي مسن بهتر برخورد مي كنند.