بررسي مشاهداتي غلظت آلاينده BTEX حين عمليات سوختگيري در هواي داخل جايگاه هاي شهري همدان

مقدمه: جايگاه هاي سوخت يكي از منابع عمده گسيل BTEX به جو هستند. بنزن، تولوئن، اتيل بنزن و ايزومرهاي گزلين از هيدروكربن هاي آروماتيك تشكيل دهنده BTEX به شمار مي روند. تركيبات BTEX فراوان ترين تركيبات آلي فرار در جو و آب هاي سطحي مي باشند. اين تركيبات مي توانند سلامتي كاركنان، رانندگان و ساكنان اطراف را تحت تأثير قرار دهند. با توجه به خطرات تركيبات BTEX بر سلامت افراد و امكان انتشار زياد آن ها از جايگاه هاي سوخت، بررسي غلظت اين تركيبات و كنترل انتشار آن ها در جايگاه هاي سوخت امري ضروري و گامي مؤثر در پيشگيري از عوارض ناشي از آن ها مي باشد. هدف از اين مطالعه بررسي ميزان BTEX در هواي محيطي جايگاه هاي سوخت شهر همدان و اطراف آن و مقايسه با استاندارهاي هواي شغلي و تنفسي است.مواد و روش ها: نمونه ها طبق روش NIOSH و دستورالعمل جاذب SKC توسط پمپ نمونه برداري فردي از هواي داخل و اطراف جايگاه هاي سوخت فلسطين، خوانساري و فروغ واقع در همدان جمع آوري شدند. غلظت تركيبات BTEX توسط حلال دي كرومتان استخراج و با استفاده از دستگاه GC/FID سنجش شد. پردازش آماري داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS انجام گرفت.نتايج: ميانگين غلظت بنزن، تولوئن، اتيل بنزن و زايلن در داخل جايگاه سوخت خوانساري به ترتيب mg/m3 1.23، 3.32، 0.31 و 1.43، در جايگاه سوخت فلسطين به ترتيب mg/m3 1.53، 4.14، 0.29 و 1.25 و در جايگاه سوخت فروغ به ترتيب mg/m3 2.23، 1.65، 0.42 و 1.22 تعيين شد. بيشترين غلظت تركيبات BTEX در داخل جايگاه سوخت قرار داشت و با افزايش فاصله از مناطق خدماتي غلظت آن ها كاهش پيدا كرد. ميانگين غلظت بنزن در هواي داخل و فاصله 200 متري از جايگاه هاي سوخت بيشتر از رهنمود EPA و در هواي داخل و فاصله 50 متري از جايگاه هاي سوخت بيشتر از رهنمود NIOSH قرار داشت. همچنين ميانگين غلظت تولوئن تنها در هواي داخل جايگاه سوخت فلسطين بيشتر از رهنمود EPA قرار داشت.بحث: نتايج نشان داد كه انتشار تركيبات BTEX در جايگاه هاي سوخت رساني شهر همدان ناشي از وسايل نقليه و تبخير بنزين در هنگام سوخت گيري مي باشد. دليل كاهش غلظت تركيبات BTEX با افزايش فاصله از جايگاه هاي سوخت را مي توان ناشي از توليد غلظت آلاينده در محوطه جايگاه، شرايط دمايي، جهت وزش باد و حركت خودروها در اطراف جايگاه عنوان كرد. با افزايش فاصله از جايگاه از آن جايي كه منابع توليد بيشتر در داخل جايگاه قرار دارند، از غلظت تركيبات BTEX با افزايش فاصله كاسته مي شود. همچنين با افزايش فاصله از جايگاه وزش باد منجر به پخش و پراكنده شدن تركيبات BTEX شده و از غلظت آن كاسته مي شود. پرسنل شاغل در داخل جايگاه هاي سوخت و رانندگان در مواجهه با آلاينده هاي بنزن و تولوئن قرار دارند. با توجه به اين كه مواجهات كوتاه مدت با تركيبات  BTEX باعث اثراتي مثل تحريك و حساس شدن پوست، مشكلات سيستم اعصاب مركزي (خستگي، سردرد، سرگيجه و از دست دادن تعادل) مي گردد. همچنين در مواجهات طولاني مدت، علاوه بر مشكلات ذكر شده مي توانند باعث اثر بر كليه، كبد و خون گردد. لذا، مي بايست نظارت بيشتري توسط مسؤولان پخش فراورده هاي نفتي و اقدامات كنترلي به منظور حفظ سلامتي افراد و كاهش اين آلاينده در جايگاه هاي سوخت از جمله كنترل نشت از تانك ها و پمپ ها و امكان بازيافت بخارات بنزين در حين سوخت گيري صورت گيرد.