بررسي نمودار غيرچرخه اي جهت دار بين مصرف انرژي، انتشار گازكربنيك و رشد اقتصادي: مطالعه موردي ايران

مقدمه: مصرف سوخت فسيلي همراه با انتشار گازهاي گلخانه اي، سبب افزايش دماي كره زمين شده است. تغييرات غيرعادي آب و هوا، بالا آمدن سطح درياها، ذوب شدن يخچال ها و ديگر پديده هاي آب و هوايي توجه جهاني را  برانگيخته است. انتشار گازهاي گلخانه اي به عنوان عامل اصلي تغييرات آب و هوا و گرمايش زمين در نظر گرفته شده است. گاز دي اكسيدكربن، بيش ترين درصد گازهاي گلخانه اي را شامل مي شود. انتشار آلودگي، از مهم ترين مشكلات كشورها است و از مشكلات قرن حاضر است. ايران در رده ده كشور با بيش ترين انتشار گاز كربنيك در جهان است كه براي كاهش انتشار گاز كربنيك در اين كشور برنامه ريزي هايي انجام شده است كه سبب كاهش انتشار گاز كربنيك در اين كشور نشده است.مواد و روش ها: هدف اين پژوهش بررسي مصرف انرژي، انتشار گاز كربنيك و رشد اقتصادي با استفاده از رويكرد نمودار غيرچرخه اي جهت دار براي دوره زماني 2018-1990 ميلادي براي كشور ايران است. داده هاي سالانه از بانك جهاني به دست آمده است. آزمون همبستگي پيرسون و آزمون عليت گرنجر براي متغيرهاي رشد اقتصادي، سرمايه، تجارت آزاد، انتشار گاز كربنيك و مصرف انرژي بررسي شدند. اين پژوهش براي نخستين بار به بررسي رابطه عليت مصرف انرژي، انتشار گاز كربنيك و رشد اقتصادي با رويكرد نمودار غيرچرخه اي جهت دار مي پردازد.نتايج: مطابق نتايج اين پژوهش، همبستگي معنادار بين متغيرهاي انتشار گاز كربنيك، تجارت آزاد، مصرف انرژي، تشكيل سرمايه و توليد ناخالص داخلي وجود دارد. بيش ترين ضريب همبستگي متعلق به توليد ناخالص داخلي و انتشار گاز كربنيك است و كم ترين ضريب همبستگي مربوط به توليد ناخالص داخلي و تجارت آزاد است. مطابق نتايج آزمون عليت گرنجر، عليت از GDP به انتشار گاز كربنيك، عليت از انتشار گاز كربنيك به مصرف انرژي، عليت از GDP به مصرف انرژي، عليت از سرمايه به مصرف انرژي، عليت از سرمايه به GDP، عليت از انتشار گاز كربنيك به تجارت آزاد، عليت از مصرف انرژي به تجارت آزاد، عليت از سرمايه به تجارت آزاد و عليت از GDP به تجارت آزاد وجود دارد.بحث: كشور ايران به دليل دارا بودن منابع عظيم نفت و گاز، داراي مزيت نسبي در مصرف سوخت هاي فسيلي است كه اين مزيت، سبب انتشار آلاينده ها توسط توليد ناخالص داخلي شده است. مطابق نتايج، عليت از توليد ناخالص داخلي به مصرف انرژي و انتشار گاز كربنيك وجود دارد كه نشان مي دهد، براي كاهش انتشار گاز كربنيك، نيازي به كاهش رشد اقتصادي نيست و بيان گر اين موضوع است كه مصرف انرژي و انتشار گاز كربنيك در كشور ايران، به رشد اقتصادي منجر نخواهند شد و اين كشور مي تواند سياست محافظه كارانه مصرف انرژي و سياست كاهش انتشار كربن را در درازمدت بدون ايجاد مانع و كاهش در رشد اقتصادي دنبال كند. رشد اقتصادي منجر به انتشار آلودگي شده است و مي توان با استفاده از سياست هاي توسعه پايدار، رشد اقتصادي بدون انتشار آلودگي را دنبال كرد. عليت از رشد اقتصادي به مصرف انرژي، تجارت و سرمايه وجود دارد. مطابق نمودار غيرچرخه اي جهت دار (DAG)، آزمون عليت گرنجر در متغيرهاي رشد اقتصادي، تجارت آزاد، سرمايه، انتشار گاز كربنيك و مصرف انرژي بررسي شد و مطابق نتايج اين پژوهش، عليت گرنجر از رشد اقتصادي به ديگر متغيرها آغاز شده است.