بررسي تغييرات پوشش اراضي با استفاده از كمي‌سازي سنجه‌هاي سيماي سرزمين در سواحل چابهار

مقدمه: مناطق ساحلي در سراسر جهان از اهميت اجتماعي و اقتصادي زيادي برخوردار مي‌باشند. اين مناطق علاوه بر ارائه خدمات مهم اكوسيستمي، قابليت شاياني براي فعاليت‌هايي از قبيل گردشگري، صنعتي و ترابري داشته و به توسعه اقتصادي و اجتماعي كشورها كمك زيادي كرده‌ است. از سويي ديگر با توجه به اينكه مناطق ساحلي از پيچيده‌ترين اكوسيستم‌ها هستند، نيازمند پايش و برنامه‌ريزي براي حفاظت هرچه بيشتر مي‌باشند، بنابراين تشخيص به موقع و دقيق تغييرات كاربري اراضي كه پايه و اساس درك بهتر تعاملات ميان انسان و پديده‌هاي طبيعي است، مقدمات لازم را براي مديريت و استفاده كارآمد از قابليت‌هاي مناطق ساحلي را فراهم مي‌كند. مواد و روش‌ها: پژوهش حاضر با هدف بررسي تغييرات كاربري و پوشش اراضي در نواحي ساحلي چابهار براي 4 دوره شامل سال‌هاي 1368، 1378، 1388 و 1398 با استفاده از از سري زماني داده‌هاي ماهواره لندست انجام گرفت. به منظور تهيه نقشه پوشش زمين، عمليات پردازش بر روي تصاوير طي مراحل پيش‌پردازش و پردازش انجام و طبقه‌بندي به روش تركيبي انجام شد. دقت نقشه‌هاي تهيه شده با تهيه ماتريس خطا، محاسبه شاخص كاپا و صحت كلي به ترتيب بيش از 0.8 و 80 درصد، محاسبه گرديد. سپس با استفاده سنجه‌هاي سيماي سرزمين تحليل تغييرات الگوي مكاني طبقات كاربري اراضي انجام گرفت.نتايج:  نتايح نشان داد در سال‌هاي مورد مطالعه بيش‌ترين درصد كاربري مربوط به اراضي باير بوده است. پوشش اراضي شوره زار و باير در سال ۱۳۹۸ نسبت به سال 1368 به ترتيب 398.28 و 75.7 هكتار كاهش در حالي كه پوشش اراضي پهنه آبي در سال 1398 نسبت به سال 1368 به ميزان 115.3 هكتار افزايش را نشان داد. بررسي كاربري پوشش گياهي نيز نشان داد اين كاربري در تمامي دوره‌ها كمترين ميزان مساحت را به همراه كاربري انسان ساخت به خود اختصاص داده است و افزايش تدريجي داشته‌اند. هم‌چنين ارزيابي صحت طبقه‌بندي نقشه پوشش اراضي نشان دهنده صحت بالاي نقشه توليدي هستند به طوري كه در دوره 1368 با 93.25 بيشترين و دوره 1398 با 85.6 كمترين ميزان صحت جهت طبقه‌بندي به دست آمده است. نتايج نشان داد در سال ۱۳۹۸ تعداد لكه پهنه آبي، پوشش گياهي و انسان ساخت (830، 2662 و 4 به ترتيب) نسبت به سال 1368 (146، 2386 و 1 به ترتيب) افزايش يافته در حالي كه تعداد لكه شوره زار و اراضي باير در سال 1398 (643 و 761 به ترتيب) نسبت به سال ۱۳۶۸ (720 و 1060 به ترتيب) كاهش نشان داد.بحث: نتايج مطالعه حاضر نشان داد تغييرات قابل ملاحظه‌ايي در خط ساحلي چابهار طي 30 سال اخير رخ داده است. نتايج حاكي از آن است كه در منطقه مطالعاتي از سال 1368 تا 1398 پوشش گياهي رشد قابل ملاحظه‌ايي كرده است (از 116.34 به 202.30) و در مجموع 85.96 به كاربري پوشش گياهي افزوده شده است. افزايش كاربري پوشش گياهي را مي‌توان به افزايش كشاورزي نسبت داد. نتايج آشكارسازي تغييرات مناطق انسان ساخت نيز رشد چشمگيري را (133.18، 205.74، 228.29 و 411.42 به ترتيب در سال‌هاي 1368، 1378، 1388 و 1398) در دوره  مورد مطالعه نشان داده است. به طور كلي مي‌توان گفت با توجه به تجزيه و تحليل‌هاي سنجه‌هاي سيماي سرزمين در  دوره مطالعه افزايش كاربري‌هاي انسان ساخت و تغييرات محيط زيستي ادامه داشته است و طرح‌هاي مديريت يكپارچه مناطق ساحلي اتخاذ نشده است.