بررسي ويژگي هاي رويشگا‌هي و مدل پاسخ گونه مرتعي كلهر (Astragalus retamocarpus Boissier Hohen.) به عوامل محيطي در مراتع استان مازندران

سابقه و هدف: امروزه استفاده از مدل‌‌هاي پيش‌‌بيني پراكنش گونه‌‌هاي‌‌گياهي، نقش برجسته‌‌اي در ارزيابي، احيا، حفاظت و توسعه اكوسيستم‌‌هاي‌‌مرتعي، ايفا مي‌‌كنند و از ابزارهاي مهم جهت كسب اطلاعات درباره علل پراكنش گونه‌‌ها و تناسب رويشگاه براي گونه‌‌هاي‌‌گياهي محسوب مي‌‌شوند. در اين تحقيق، با استفاده از آناليزهاي چندمتغيره، ضمن تعيين عوامل اكولوژيك مؤثر بر  تغييرات تركيب ‌‌گياهي در رويشگاه هاي آن،  به بررسي پاسخ گونه‌‌ گياهي به تغييرات عوامل‌‌محيطي و تعيين پتانسيل گونه مورد نظر در شرايط رويشگاه مورد مطالعه، پرداخته شد. تا بدينوسيله ضمن  شناخت بهتر آشيان اكولوژيكي اين گياه، ‌بتوان توصيه هاي لازم  براي استفاده در برنامه‌‌هاي اصلاح مراتع و در رويشگاه هاي مشابه آن انجام داد. مواد و روش ها: نمونه‌‌برداري از پوشش‌‌گياهي به روش سيستماتيك تصادفي طي سالهاي 1398 1396 انجام شد. مطالعات پوشش گياهي  شامل درصد تاج پوشش گونه ها و تراكم گونه ها در داخل پلاتها انجام شد. همچنين در هر پلات، درصد لاشبرگ، خاك لخت و سنگ و سنگريزه نيز تعيين گرديد. براي اين منظورتعداد پنج ترانسكت با فاصله يكسان نسبت به هم بكار برده شد. سپس بر روي هر يك از آنها،  شش پلات (به ابعاد 2 در 2 متر)  با فواصل يكسان، مستقر گرديد. به‌‌منظور بررسي اثر عوامل‌‌محيطي بر پراكنش گونه‌ مورد پژوهش،  از هر يك از پلات‌ها، يك نمونه خاك با سه از عمق 0 تا 30 سانتي متري سطح خاك برداشت گرديد و در آزمايشگاه، خصوصيات فيزيكي و شيميايي آنها اندازه‌گيري شد. عوامل اقليمي مثل ميانگين بارندگي و  دماي سالانه، با استفاده از داده‌‌هاي ايستگاه‌‌هاي هواشناسي نزديك به منطقه مورد مطالعه، جمع آوري گرديد . جهت بررسي ارتباط متغيرهاي محيطي اثرگذار و معني‌‌دار با پوشش‌‌گياهي و انتخاب روش مناسب خطي و غيرخطي، آناليز تطبيقي قوس‌‌گيري شده (DCA) بر روي داده‌هاي پوشش‌‌گياهي، انجام و طول گراديان مشخص گرديد.  براي پيش‌‌بيني پاسخ گونه هاي‌‌گياهي به تغييرات عوامل‌‌محيطي از مدل افزايشي‌‌تعميم‌‌يافته استفاده شد. براي تجزيه و تحليل داده ها در اين بخش، از نرم افزار Canoco نسخه 4.5، استفاده شد. نتايج: دامنه ارتفاع رويشگاه اين گياه، 2800_2000 متري از سطح دريا است.  مقادير متغيرهاي هدايت‌‌الكتريكي خاك معادل 1.1 0.98 دسي زيمنس بر متر، اسيديته خاك معادل 7.75 تا 7.3، آهك 2.6 1.6 درصد، كربن‌‌آلي خاك 6.85 2.01 درصد، ازت 0.54 0.28درصد و بافت خاك، شني لومي بوده است. بررسي تأثير مجموعه اي از عوامل‌‌محيطي بر تغييرات پوشش‌‌گياهي در رويشگاه،  منجر به انتخاب 6 متغير از بين 22 متغير اوليه شد. كل عوامل محيطي مورد بررسي،  36.6 درصد از تغييرات در پوشش گياهي را بيان مي كنند و از بين آنها، عوامل درصد لاشبرگ، درصد رس، درصد شيب، ميانگين بارندگي سالانه، درصد كربن آلي و ميزان فسفر ،  معني دار شده اند  پاسخ گونه به  متغيرهاي درصد شن، درصد سيلت، هدايت الكتريكي، ارتفاع از سطح دريا، ميانگين بارندگي سالانه و ميانگين دماي سالانه، به صورت تك‌‌نمايي است. پاسخ گونه به متغيرهاي جهت شيب، خاك لخت و سنگ و سنگريزه به‌‌صورت كاهشي بوده و با افزايش مقادير اين عوامل، فراواني و درصد پوشش‌‌گياهي  گونه، نيز كمتر مي شود. پاسخ اين گونه به متغيرهاي درصد كربن آلي، درصد لاشبرگ، ميزان پتاسيم و فسفر،  از مدل افزايشي پيروي مي كند. پاسخ گونه به درصد آهك، رطوبت اشباع خاك و وزن مخصوص ظاهري خاك،  از مدل دو نمايي، پيروي كرد. نتيجه گيري: مدل افزايشي تعميم‌‌يافته، اطلاعات ارزشمندي براي تعيين نيازهاي اكولوژيكي گونه ‌‌ارائه مي دهد كه مي توان با استفاده از داده هاي اين تحقيق، در مديريت پوشش‌‌گياهي و عمليات اصلاح مراتع (مرتع كاري) در مناطق مشابه از آن بهره گرفت. گونه مورد مطالعه از لحاظ توليد بالاي علوفه، قابل توجه بوده و به عنوان يكي از گونه هاي مناسب براي افزايش پوشش گياهي مراتع منطقه، پيشنهاد مي گردد.