ارزيابي اثرات نفوذ پساب تصفيه‌خانه شهر بروجن بر كيفيت منابع آب زيرزميني دشت بروجن-فرادنبه

مقدمه: با توجه به كمبود بارندگي و بيلان منفي سفره‎هاي آب زيرزميني در سال‎هاي اخير استفاده از منابع آب نامتعارف مثل پساب‌ها و فاضلاب‌ها براي تغذيه مصنوعي يكي از روش‎هاي مهم مقابله با افت سطح سفره‎ هاي آب زيرزميني مي ‎باشد. در دشت بروجن-فرادنبه نيز به‌منظور كاهش اثرات خشكسالي بر روي منابع آب زيرزميني، اقدام به تغذيه مصنوعي آبخوان اين دشت با استفاده از پساب تصفيه‌خانه شهر بروجن شده است. لذا پژوهش حاضر با هدف بررسي تأثيرات نفوذ پساب تصفيه‎ خانه شهر بروجن بر كيفيت منابع آب زيرزميني اين دشت، انجام گرفت. روش : به‌ منظور بررسي كيفيت پساب و تأثير آن بر آب پايين‌دست تصفيه‌خانه، از تعداد 15 چاه‌هاي آب در پايين‌دست و بالادست نمونه‌برداري شد. نمونه‌ها بلافاصله به آزمايشگاه منتقل و آناليزهايي شامل غلظت عناصر منيزيم، كلسيم، پتاسيم، ليتيم، سديم، گوگرد، اسكانديم، سيلسيم، استرانسيم، باريم، كروم و واناديم بر روي نمونه‌ها انجام شد. يافته ها: نتايج نشان داد كه به جز عناصر كلسيم، پتاسيم و كروم كه بين نمونه‌هاي آب برداشت شده از بالادست و پايين‌دست تصفيه‌خانه از لحاظ آماري تفاوت معني‌داري وجود نداشت (sig 0.05) اما مقدار ساير عناصر در بين چاه‌هاي بالادست و پايين‌دست تصفيه‌خانه داراي تفاوت معني‌داري بودند (sig 0.05). ولي همين مقدار نيز در محدوده استانداردهاي تعيين‌شده قرار دارد. هم‌چنين نقشه‌هاي درون‌يابي شده با روش IDW مربوط به اين عناصر نيز نشان‌دهنده همين موضوع بود كه بخش‌هاي شمالي و شمال‌غربي دشت (پايين‌دست تصفيه‌خانه شهر بروجن) داراي پهنه‌هايي با غلظت بالاي اين عناصر هستند. نتيجه گيري: مقدار كيفيت آب در بخش‌هاي شمالي دشت پايين‌تر از بخش‌هاي جنوبي و بالادست دشت بروجن-فرادنبه است. عوامل مختلفي مثل: ورود پساب از تصفيه‌خانه بروجن، وجود سازنده‌هايي همانند سازندهاي آهكي يا وجود سنگ‌هاي كنگلومرا و ماسه‌سنگ، وجود كاني‌هايي مثل: فلدسپات‌ها، ميكاها، كاني‌هاي رسي، كاني‌هاي تبخيري (همانند سيلويت، هاليت)، كودهاي پتاسيك؛ مي‌تواند از دلايل بيش‌تر بودن برخي از عناصر مثل منيزيم و كلسيم در بخش‌هاي شمالي دشت باشد. با توجه به اين موارد كيفيت آب در بخش‌هاي شمالي پايين‌تر از بخش‌هاي جنوبي دشت است و مناطق شمالي دشت پتانسيل لازم براي آلودگي را داشته و آسيب‌پذيري آن‌ها نيز نسبت به آلودگي‌ها بيش‌تر است. لذا پايش مداوم و كنترل پساب خروجي تصفيه‌خانه شهر بروجن براي پيشگيري از وقوع برخي مشكلات محيط زيستي مثل بروز بيماري‌هاي گياهي و جانوري ناشي از فاضلاب در برنامه‌‌هاي استفاده از اين پساب‌ها در بخش‌هاي مختلف بايد مد نظر قرار گيرد.