الزامات تضمني قاعده‌ي نفي سَبيل در فرآيند تمدن‌سازي ايراني اسلامي

تمدن‌ها مبتني بر دو پايه‌ي علم و فرهنگ شكل مي‏گيرند. تمدن اسلامي نيز حاصل فرهنگ غني اسلامي و توليد دانش سودمند در عرصه‌هاي اقتصادي، فرهنگي، سياسي و نظامي است. چيستي تمدن اسلامي را بايد در تفاوت عميق سبك زندگي برگرفته از آموزه‏هاي اسلامي در سه ساحت اعتقاديات، اخلاقيات و قوانين دانست كه در سه سطح قلبي و زباني و عملي بروز و ظهور مي‏يابند. اين تفاوت در سبك زندگي اسلامي موجب مي‌شود مفهوم امنيت تمدني از جايگاه برجسته‌اي برخوردار شود به‌نحوي‌كه آرمان تمدن‌سازي ايراني اسلامي نيز بدون در نظر داشتن الزامات تأمين امنيت تمدني ميسور نخواهد بود. قاعده‏ي قرآني «نفي سبيل» هم در بعد سلبي و هم در بعد ايجابي خود در فرايند تمدن‌سازي و امنيت تمدني جايگاهي بي‏بديل دارد. قاعده‌ مذكور به‌عنوان شرط لازم و نه كافي، الزامات و بينشي را با خود همراه مي‌سازد كه به قدرتمندي و توانمندي مؤمنين منجر مي‌شود و «سنت‏هاي الهي» را در دنياي مادي جاري و ساري مي‌كند. متن حاضر مي‌كوشد به اين پرسش پاسخ دهد كه «قاعده‌ي نفي سبيل چگونه مي‌تواند در فرايند تمدني به كارگيري شود؟» يافته‏هاي اين مقاله با بهره‌گيري از برخي آموزه‌هاي نظريه امنيت هستي‌شناختي مؤيد آن است كه قاعده نفي سبيل، قاعده‌اي هويت‌ساز است كه از طريق بازآفريني هويت تمدني به‌واسطه توليد علم «شرافت آفرين»، توليد ثروت «عزت‌آفرين» و اقتدار نظامي «غرورآفرين» سبب ايجاد و افزايش احساس امنيت هستي‌شناختي در فرايند تمدن‌سازي ايراني و اسلامي مي‌شود. روش‌ اين پژوهش مبتني بر تحليل متعارف متن آموزه‌هاي تفسيري قرآن در نزد جمعي از علماي متأخر شيعه است.