بررسي عوامل استيلاي خليفه الناصر بر خوزستان و تداوم آن در دوره خوارزمشاهيان

خوزستان، يكي از ايالت هاي مهمّ ايران در دوران اسلامي بود. اين ايالت، مانند ديگر مناطق ايران، در سده‌هاي نخستين اسلامي توسط كارگزاران دستگاه خلافت اداره مي شد. به‌تدريج با آشكار شدن علايم انحطاط دستگاه خلافت عباسي (132-656ق)، خوزستان نيز مانند ديگر نواحي ايران، از زير سلطه خلفا بيرون آمد و تا اواخر سده ششم هجري، زير نظر حكومت هاي مستقر در فلات ايران اداره مي شد. در سال 591ق، لشكريان خليفه الناصر (575-622ق) به فرماندهي ابن‌قصاب (592ق)، خوزستان را تصرف كردند. بدين ترتيب، خوزستان بعد از چند سده، دوباره تحت سلطه مستقيم نهاد خلافت قرار گرفت و غلام‌ ـ فرماندهان تُرك‌نژاد خليفه الناصر، عهده دار امور اين منطقه شدند.اين پژوهش، بر آن است تا با روش وصفي ـ تحليلي، به بررسي عوامل استيلاي خليفه الناصر بر خوزستان، و تدوام اين سلطه در دوره خوارزمشاهيان (590-628ق) بپردازد. نتايج پژوهش، حاكي از آن است عواملي چون: احياي قدرت دنيوي نهاد خلافت در عراق عرب، سقوط سلطنت سلجوقي در ايران و اختلافات درون دودماني حكومت محلي آل‌شمله در خوزستان، موجب تسلط خليفه الناصر بر خوزستان گرديد. پيوستگي جغرافيايي و اقليمي اين ايالت با عراق عرب از يك سو، و گرفتاري هاي سياسي ـ نظامي خوارزمشاهيان در شرق و نهايتاً هجوم مغول از سوي ديگر، باعث تداوم سلطه بغداد بر اين منطقه شد.