شركت‌هاي تجاري فارس در دوره قاجار و چالش‌هاي داخلي و خارجي آن

تأسيس شركت‌هاي تجاري در دوره قاجار (1210-1344ق)، از منظر صاحبان آنها، تنها يك اقدام اقتصادي به شمار نمي‌رفت؛ بلكه در شرايط سده نوزدهم ميلادي كه تجار ايراني در رويارويي با انحصار تجاري شركت‎‌‌هاي اروپايي بودند، اهداف گسترده سياسي، اجتماعي و حتي فرهنگي را دنبال مي‌كرد. مهم‌ترين اين شركت‌ها، تجارتخانه جمشيديان بود كه شعبه‌هايي از آن، در بوشهر و شيراز در زمينه صرافي فعاليت داشت. علاوه بر تجارتخانه جمشيديان، تجارتخانه‌هاي ديگري نيز در ايالت فارس بودند كه در زمينه خريدوفروش ارز فعاليت داشتند. كمپاني تجارتي ايران، كمپاني تجار بوشهر و كمپاني محمدرضا كازروني و پسران، از جمله شركت‌هاي فعال در فارس بودند. كمپاني تجارت فارس (كمپاني مملكت فارس) نيز در شيراز با مديريت عبدالرحيم شيرازي تأسيس شد. معرفي اين شركت‌ها و تبيين چالش‌هاي داخلي و خارجي آنها در هنگام تأسيس و فعاليت، مسئله‌اي است كه مقاله حاضر با رويكرد وصفي ـ تحليلي و با تكيه بر منابع دست‌اوّل، در پي تبيين آن است. يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد كه كارشكني‌هاي بانك‌هاي استعمارگر، مخالفت‌هاي حكّام و عدم حمايت دولتمردان مركزي از شركت‌هاي تجاري ايراني در فارس، موجب بروز مشكلاتي در مسير فعاليت آنها، و در نهايت، ورشكستگي آن شركت‌ها شد.