بازشناسي ويژگي هاي سردر بناهاي دوره پهلوي در شهر زاهدان

در ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﯿﺮ ﺗﺤﻮل ﻣﻌﻤﺎري ﺷﻬﺮﻫﺎ، ﻟﺰوم ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ ﺟﺰﺋﯿﺎت ﺑﻨﺎﻫﺎ از ﺟﻨﺒﻪﻫﺎي ﻣﺨﺘﻠﻒ اﻗﻠﯿﻤﯽ، ﺷﮑﻠﯽ و ﺗﺎرﯾﺨﯽ-ﺗﮑﺎﻣﻠﯽ ﺑﺴﯿﺎر ﺿﺮوري اﺳﺖ. از ﺳﻮي دﯾﮕﺮ ﺷﻨﺎﺧﺖ ﻣﻌﻤﺎري ﺑﻨﺎﻫﺎ ﻣﯽﺗﻮاﻧﺪ ﺑﻪ ﺗﻮﺳﻌﻪ ﻓﻀﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮي و ﺗﮑﺎﻣﻞ ﭘﺎﯾﺪار آن در زﻣﯿﻨﻪ ﮐﺎﻟﺒﺪي ﻣﻨﺠﺮ ﺷﻮد. ﺷﻬﺮ زاﻫﺪان ﺑﺎ ﺗﻮﺟﻪ ﺑﻪ ﻣﻮﻗﻌﯿﺖ ﺟﻐﺮاﻓﯿﺎﯾﯽ و اﻗﻠﯿﻤﯽ، از ﺑﻨﺎﻫﺎي ﺧﺎﺻﯽ در دوره ﭘﻬﻠﻮي دوم ﺑﺮﺧﻮردار اﺳﺖ. ﺳﺮدر اﯾﻦ ﺑﻨﺎﻫﺎ از ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ ﺧﺼﻮﺻﯿﺎت آنﻫﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد. در اﯾﻦ ﻣﻘﺎﻟﻪ، ﻫﺪف ﺑﺎزﺷﻨﺎﺳﯽ وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎي دوره ﭘﻬﻠﻮي در ﺷﻬﺮ زاﻫﺪان اﺳﺖ. روش ﺗﺤﻘﯿﻖ، ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ- ﺗﺤﻠﯿﻠﯽ و از ﻧﻮع ﮐﻤﯽ-ﮐﯿﻔﯽ اﺳﺖ. ﮔﺮدآوري اﻃﻠﺎﻋﺎت در ﻣﺮﺣﻠﻪ اول از ﻃﺮﯾﻖ روش ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺼﺎوﯾﺮ و ﻣﺸﺎﻫﺪات ﻣﺤﻘﻖ از 8 ﺑﻨﺎ در اﯾﻦ ﺷﻬﺮ اﺳﺖ. در ﻣﺮﺣﻠﻪ دوم از ﻃﺮﯾﻖ اﺑﺰار ﭘﺮﺳﺶﻧﺎﻣﻪ و ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از روش AHP، وﯾﮋﮔﯽﻫﺎي ﺑﻨﺎﻫﺎ، اوﻟﻮﯾﺖﺑﻨﺪي ﺷﺪﻧﺪ. ﺗﻌﺪاد ﮐﺎرﺷﻨﺎس ﺟﻬﺖ وزن دﻫﯽ ﻣﻌﯿﺎرﻫﺎ، 10 ﻧﻔﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻧﺘﯿﺠﻪ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺳﺒﮏ ﻣﻌﻤﺎري 8 ﺑﻨﺎي ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﺷﺪه، ﺳﺒﮏ ﻣﻌﻤﺎري ﺳﻨﺘﯽ اﺳﺖ؛ ﺑﺮرﺳﯽ ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎ ﺑﺮ اﺳﺎس ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت ﻧﻤﺎ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﮐﻪ ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺳﺒﮏ ﻣﻌﻤﺎري ﺳﻨﺘﯽ ﺑﻮده و ﺑﯿﺸﺘﺮ ﻧﻘﻮش، اﺷﮑﺎل و ﮐﺘﯿﺒﻪﻫﺎ در ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎ ﺷﺎﻣﻞ آﺟﺮﮐﺎري، اﺳﺘﻔﺎده از ﻃﺮحﻫﺎ و اﺷﮑﺎل ﺳﺎده ﺑﻮده اﺳﺖ. در ﺣﻘﯿﻘﺖ آﺟﺮ و اﺳﺘﻔﺎده از ﻣﻮاد ﺳﺎزﮔﺎر ﺑﺎ اﻗﻠﯿﻢ ﻣﻨﻄﻘﻪ ﺑﺎ ﻃﺮاﺣﯽﻫﺎي ﺳﺎده و در ﺑﺴﯿﺎري از ﻣﻮارد ﺑﺪون ﻃﺮح در ﺳﺮدرﻫﺎ، ﮔﻮﻧﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد؛ ﺑﻨﺎﺑﺮاﯾﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﻏﺎﻟﺐ ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎي ﺷﻬﺮ زاﻫﺪان، از ﻧﻮع ﻣﻌﻤﺎري ﺳﻨﺘﯽ و ﺑﻪﺻﻮرت ﺳﺎده و ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت ﻧﯿﺰ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ آﺟﺮ ﺑﻮده اﺳﺖ. ﻧﺘﯿﺠﻪ روش AHP ﻧﺸﺎن داد ﮐﻪ ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت ﺳﺎده، ﺟﻨﺎﻏﯽ، ﭘﯿﭻ ﻣﺎري و رگ ﭼﯿﻦ ﺑﺎ وزن 0/282 ﺑﻪﻋﻨﻮان ﻣﻬﻢﺗﺮﯾﻦ وﯾﮋﮔﯽ ﺗﺰﯾﯿﻨﯽ ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎ در ﺷﻬﺮ زاﻫﺪان ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﻣﯽﺷﻮد. اﺳﺘﻔﺎده از ﮐﺘﯿﺒﻪ آﺟﺮي ﺳﺎده ﺑﺎ وزن 0/181 ﻧﯿﺰ در رﺗﺒﻪ دوم اﻫﻤﯿﺖ از ﻧﻈﺮ ﺗﺰﯾﯿﻨﺎت ﺳﺮدر ﺑﻨﺎﻫﺎ ﻣﺤﺴﻮب ﻣﯽﺷﻮد.