مكان‌يابي مراكز دفن زباله در شهرستان خداآفرين و كليبر بر اساس مدل منطق بولين و فرايند تحليل شبكه‌اي ANP در محيط GIS

سابقه و هدف: مشكل دفن زباله، همواره گريبان گير بشر بوده است و انتخاب مكان غيراصولي، سبب آلودگي‌هاي متعددي مي‌شود بدين‌جهت انتخاب محل مطلوب براي دفن زباله بسيار حائز اهميت است. در اين پژوهش، بر اساس مدل فرايند تحليل شبكه‌اي ANP و منطق بولين در محيط GIS با بهره‌گيري از نظرات كارشناسان خبره در قالب پرسش‌نامه‌هاي مقايسات زوجي جهت مكان‌يابي مراكز دفن زباله در محدوده شهرستان خداآفرين و كليبر و با استناد به ضوابط و استانداردهاي ملي و جهاني با اعمال فاكتورهاي محدودكننده انجام گرفت.مواد و روش‌ها: در اين پژوهش جهت انتخاب مراكز دفن زباله با توجه ‌به پيچيدگي عوامل تأثيرگذار ضرورت استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) و تلفيق آن با ساير امور مديريتي و برنامه‌ريزي مطرح‌شده است؛ بنابراين در تحقيق حاضر، از نرم‌افزار ARC GIS براي ايجاد پايگاه داده‌ها، تحليل‌هاي مكاني و روي‌هم گذاري لايه‌هاي اطاعاتي و همچنين از مدل ANP و نرم‌افزارهاي Super Decision براي محاسبه‌ي وزن معيارها و مدل منطق بولين استفاده‌شده است.نتايج و بحث: در اين پژوهش بر اساس استانداردهاي مختلف ازجمله استانداردهاي مربوط به سازمان حفاظت محيط‌زيست، وزارت كشور و تجربيات جهاني از ۱۷ لايه اطلاعاتي شامل؛ منابع آب‌هاي سطحي، شيب، مناطق شهري و روستاي، مناطق حفاظت‌شده، گسل، خاك منطقه، شبكه جاده‌اي، سنگ‌بستر، كاربري اراضي، فرسايش، پوشش گياهي، ارتفاع، اقليم، مراكز زلزله‌خيز، سد، جهت شيب بهره گرفته شد. سپس در مدل فرايند تحليل شبكه‌اي جهت اعمال اوزان براي هر يك از معيارها از نرم‌افزارهاي Super Decision استفاده شد سپس با استناد به ضوابط و استانداردهاي ملي و جهاني و با اعمال فاكتورهاي محدودكننده در محيط ArcGIS لايه‌هاي اطلاعاتي همراه با وزن نهايي باهم تركيب و ارزش هر سلول در نقشه نهايي مشخص شد. مساحت منطقه 369221 هكتار به چهار طبقه‌ي نامناسب 174720 هكتار، نسبتاً نامناسب 146677 هكتار، مناسب 42670 هكتار و كاملاً مناسب 5154 هكتار ازنظر مكان‌يابي محل دفن زباله تقسيم‌بندي شد و در منطق بولين ميزان مساحت برآورد شده نامناسب 365457 هكتار و مناسب 3938 هكتار جهت مكان‌يابي محل دفن زباله تشخيص داده شد. درنهايت به علت نزديكي پهنه‌ها به يكديگر اقدام به همپوشاني نقشه‌هاي نهايي هر دو مدل انجام شد و پس از ادغام مكان‌هاي به مقدار 2679 هكتار مكان مناسب مشخص گرديد كه اين مقدار 73 در صد از مناطق مناسب مدل بولين را پوشش مي‌دهد.نتيجه‌گيري: بررسي مقايسه‌اي نتايج نشان مي‌دهد كه درنهايت در مدل ANP تنها 1/4 درصد از مساحت منطقه كاملاً مناسب و در مدل بولين 1/2 درصد از مساحت منطقه داراي شرايط بهينه براي محل دفن زباله مي‌باشد از مهم‌ترين دستاوردهاي حاصل از نتايج اين تحقيق ترسيم نقشه‌ي مناطق كاملاً مناسب و مناسب جهت مكان‌يابي محل دفن زباله در منطقه‌ي موردمطالعه بوده است.