تحليل تغييرات مكاني- زماني جريان پايه رودخانه‌هاي ايران طي 30 سال اخير

هدف از تحقيق حاضر، برآورد و تحليل تغييرات مكاني- زماني جريان پايه 266 رودخانه در سرتاسر ايران در بازه زماني 30 ساله (2017-1987) به منظور آگاهي از ميزان تأثير منابع آب زيرزميني و رواناب ذوب برف در رودخانه‌هاي مورد مطالعه مي‌باشد. در اين راستا، جريان‌هاي پايه روزانه با استفاده از روش فيلتر ديجيتالي چپمن- ماكسول (Chapman‐Maxwell) از جريان‌هاي كل ثبت‌شده در محل ايستگاه‌هاي هيدرومتري تفكيك شدند. از آزمون ناپارامتري من-كندال براي تحليل روند زماني جريان پايه و از شاخص خودهمبستگي فضايي موران (Moran’s) براي تحليل خودهمبستگي مكاني جريان پايه و شاخص جريان پايه (نسبت جريان پايه به جريان كل) بهره گرفته شد. تحليل ماهانه جريان پايه، يك الگوي منظم فصلي را نشان داد كه بيشترين و كمترين آن با مقادير 9/08 و 1/95 ميليون مترمكعب در ماه به ترتيب مربوط به ماه‌هاي فروردين و شهريور بودند. نتايج شاخص جريان پايه نشان داد كه سهم جريان پايه در تأمين آب سطحي رودخانه‌هاي مطالعاتي، بين 0/15 تا 0/99 درصد (به‌طور متوسط 72 درصد) است. نتايج روند درازمدت جريان پايه حاكي از آن بود كه 83/08 درصد رودخانه‌ها، يك روند نزولي معني‌دار (در سطح  0/95) را در بازه زماني موردمطالعه تجربه كرده‌اند. يافته‌هاي آزمون خودهمبستگي مكاني مؤيد آن بود كه چندين خوشه با جريان پايه و شاخص جريان پايه بالا در رشته‌كوه‌هاي زاگرس و البرز وجود دارند. نتايج اين تحقيق مي‌تواند تصوير كلي از تغييرات مكاني و زماني دبي پايه رودخانه‌ها در مقياس كشور ارائه نموده و كمك شاياني به تصميم‌گيران در راستاي دستيابي به مديريت يكپارچه منابع آب سطحي نمايد.