تحليلي بر رفتار انتخاب كتاب اعضاي نوجوان كتابخانه‌هاي عمومي ايران

هدف: انتخاب صحيح منابع اطلاعاتي در خوانده شدن منبع يافت‌شده در كتابخانه تأثيري بسزا دارد. ازطرف‌ديگر، مجموعه‌سازي، سازمان‌دهي منابع و چيدمان آن‌ها در كتابخانه‌ها و همچنين طراحي رابط كاربري‌هاي كارا و كاربرپسند كه به‌اندازۀ كافي از انتخاب منابع پشتيباني كنند، نيازمند شناخت كافي از رفتارهاي انتخاب منابع توسط كاربران است؛ آنچه در ايران شناخت كافي از آن وجود ندارد. براين‌اساس، هدف پژوهش حاضر شناخت مؤلفه‌هاي رفتار انتخاب كتاب توسط اعضاي نوجوان كتابخانه‌هاي عمومي ايران است. روش: پژوهش حاضر با رويكرد روش‏شناختي كيفي انجام شده و روش پژوهش، تحليل محتواي كيفي مرسوم است. داده‏ها با استفاده از مصاحبۀ نيمه‌ساختاريافته گردآوري شده‌اند. مشاركت‏كنندگان شامل اعضاي نوجوان كتابخانه‏هاي عمومي زير پوشش ادارۀ كل كتابخانه‏هاي عمومي استان كرمانشاه در زمستان سال 1399 بودند. نمونه‏گيري به روشِ هدفمند يا قضاوتي انجام شد و تا اشباع اطلاعات ادامه يافت. براي تجزيه‌وتحليل يافته‌ها، از روش تحليل محتواي كيفي استفاده شد. يافته‏‌ها: تجزيه‌وتحليل داده‏هاي مصاحبه منجر به شكل‏گيري 12 كد اصلي و 285 كد فرعي شد كه در 5 مقوله و 30 مفهوم طبقه‏بندي شدند. مقوله‌هاي اصلي عبارت بودند از: عوامل مرتبط با كاربر (شامل ويژگي‌هاي جمعيت‌شناختي؛ ويژگي‌هاي شخصيتي و فكري؛ علاقه؛ مسائل و وقايع زندگي؛ دانش قبلي؛ تجارب و مهارت‌ها؛ اهداف انتخاب كتاب در كتابخانه‌هاي عمومي؛ زمان و هزينۀ صرف‌شده براي انتخاب؛ راهبردهاي انتخاب؛ فرايند انتخاب كتاب؛ سنجش اعتبار و كيفيت منابع؛ علل برقراري ارتباط با كتاب و خواندن آن تا انتها؛ و علل نخواندن يا نيمه خواندن كتاب)؛ عوامل مرتبط با كتاب (شامل عناصر ظاهري و فيزيكي؛ عناصر كتاب‌شناختي؛ عناصر محتوايي؛ و قالب، زبان، بيان و سبك)؛ عوامل مرتبط با كتابخانه (شامل برنامه‌هاي كتاب‌خواني؛ عوامل محيطي؛ تسهيلات و امكانات؛ و عوامل انساني)؛ افراد، رسانه‌ها، توليدات، مناسبت‌ها، برنامه‌ها و فهرست‌هاي اثرگذار بر انتخاب كتاب (شامل افراد؛ رسانه‌ها؛ توليدات از آثار چاپي؛ مناسبت‌ها و برنامه‌ها؛ و فهرست‌ها)؛ و موانع انتخاب كتاب در كتابخانه‌هاي عمومي (شامل كتابخانه‌؛ كتاب؛ فرد؛ و جامعه). اصالت/ارزش: رفتار انتخاب منابع اطلاعاتي كاربران نوجوان كتابخانه‌‌هاي عمومي گوياي پيچيدگي و تأثيرپذيري اين رفتار از عوامل گسترده و متعددي شامل تفاوت‌هاي فردي، ويژگي‌هاي ظاهري و محتوايي كتاب و عوامل محيطي و كتابخانه‌اي است. مؤلفه‌هاي شناسايي‌شده در رفتار مذكور مي‌تواند به‌عنوان مبنايي براي پيمايش گستردۀ رفتار انتخاب منابع اطلاعاتي كاربران در محيط‌هاي فيزيكي و مجازي مورد استفاده قرار گرفته و راهنماي مجموعه‌سازي، فضاسازي و طراحي خدمات در كتابخانه‌ها، تدوين منابع و طراحي ظاهري و ساختاري كتاب توسط نويسندگان و ناشران شود.