بررسي تطبيقي تعبير جد در آيه «وَ أَنَّهُ تَعالي جَدُّ رَبِّنا» در منابع لغوي و تفسيري با يادمانهاي تاريخي

فهم بسياري از آيات قرآن كريم در گرو درك بافت تاريخي عصر نزول و فهم باورهاي مخاطبان قرآن در آن عصر است. ناگفته پيداست كه گزارش تاريخي موثقي كه از ويژگي‌هاي تاريخي آن عصر سخن بگويد امروزه در دست نيست. با اين وجود اما راه براي فهم وضعيت آن دوران نيز بسته نيست. يادمان‌هاي فيزيكي و فرهنگي به جاي مانده از آن دوران، ظرفيت خوبي براي فهم بسياري از موضوعات و مسايل آن عصر دارد. با كمك اين يادمان‌ها مي‌توان بسياري از موضوعات و مفاهيمي كه درك آن‌ها وابسته به فهم فضاي نزول قرآن است را روشن نمود و بدين سان به فهم بهتر بسياري از مفاهيم و موضوعات قرآني كمك كرد. در ميان يادمان‌هاي تاريخي، كتيبه‌ها يكي از مجموعه منابع ارزشمندي هستند كه قابل استفاده براي فهم بهتر وضعيت تاريخي مفاهيم تاريخي و مبهم قرآني مي‌باشند. مقاله پيش‌رو نظر به اين كاربرد كتيبه‌ها، در نظر دارد تا به باز تفسير تعبير «جدّ» در آيه سوم سوره مباركه جن بپردازد. روش اين پژوهش تاريخي است و در آن با گردآوري كتيبه‌هاي مرتبط با مفهوم مدنظر و خوانش آنها تلاش مي‌شود تا معناي اين واژه در عصر نزول قرآن به‌دست آورده شود. بررسي انجام شده در اين پژوهش نشان مي‌دهد كه واژه «جدّ» به‌رغم نگرش قاموسي و فقه اللغه‌اي مفسران و لغويان، بر‌اساس شواهد كتيبه‌اي به جاي مانده در شمال عربستان اسم علم خاص است كه به نوعي خاص از خدايان اشاره مي‌كند.