آنتروپوسن و ضرورت نوعي رهيافت ميان‌رشته‌اي: شبكۀ انسان-طبيعت-جامعه

دوران آنتروپوسن «عصر انسان» با عامليت بي‌سابقه انسان در دگرگوني‌هاي طبيعت جاندار و بي‌جان در سطح سياره‌اي مشخص مي‌شود. اين دگرگوني‌ها چنان فراگير و چندبعدي شده‌اند كه براي بررسي علل، عوامل درگير، و پيامدها مطالعات ميان‌رشته‌اي ضروري به نظر مي‌رسد. همچنين مفهوم‌پردازي‌هاي تازه‌اي نياز است كه به فهم اين شرايط نوپديد كمك رسانند و راه را براي تحليل‌هاي تجربي و دريافت‌هاي نو بگشايند. آغازگاه اين راه‌، نقد ديدگاه‌هاي مدرنيستي مستقر است كه با تمايزگذاري ميان طبيعت و جامعه، طبيعت را به نيروهاي بيروني، كنترل‌پذير و سودمند فرو مي‌كاهند؛ در‌حالي‌كه انسان را فعال مايشاء پيش‌فرض گرفته‌اند و كنش‌هاي او را به نوع ابزاري آن فروكاسته‌اند. چنين نقدي را مي‌شود با نوعي بازاندشي از رابطه انسان و جامعه و طبيعت كامل كرد. اين مقاله با استفاده از مطالعه اسنادي و با اتخاذ رهيافتي تطبيقي بحث‌هاي مرتبط را از رشته‌هاي گوناگون گرد مي‌آورد و مقايسه مي‌كند، تا ابعاد آنتروپوسن روشن و ادبيات مرتبط نقادانه بررسي شود. يافته‌هاي اين مقاله نشان مي‌دهد كه شرايط دوران آنترپوسن، پيامدهايي براي انديشه و مفهوم‌پردازي جامعه‌شناختي دارند. به‌عبارتي، برخي از مفاهيم مسلط در جامعه‌شناسي مانند عامليت نيازمند بازنگري و برخي مناسبات مانند مناسبات انسان/طبيعت و طبيعت/جامعه نيازمند توجه جدي‌تري هستند. در نتيجه، اين مقاله براي نوعي جايگاه مفهوم‌پردازي‌شده از طبيعت در ساخت و دگرگوني حيات فردي و جمعي استدلال مي‌كند و شبكه انسان-طبيعت-جامعه را به‌عنوان راهي براي فهم شرايط دگرگون‌شونده زيست‌محيطي سياره‌اي در دوران آنتروپوسن پيشنهاد مي‌كند.