نقد رويكردهاي روش‌شناختي فردگرا و جمع‌گرا به نوظهوري اجتماعي

رابطۀ خرد-كلان از مهم‌ترين موضوعات در مطالعات اجتماعي به معناي عام آن است. اين كه پديدۀ كلان چگونه از اجزا و پديده‌هاي خرد حاصل مي‌شود و قوانين پديده‌هاي كلان چه نسبتي با قوانين ذي‌ربط پديده‌هاي خرد دارد، به مسئلۀ نوظهوري اجتماعي در همۀ شاخه‌هاي علوم اجتماعي مربوط مي‌شود. هيچ پژوهش اجتماعي بدون پيش‌فرضي صريح يا ضمني در پاسخ به اين مسئله امكان‌پذير نيست. نوظهوري اجتماعي به دو نوع قوي و ضعيف تقسيم مي‌شود و رويكردهاي روش‌شناختي در تأمين شرايط هر يك، ايستارهاي متفاوتي دارند. نوظهوري مستلزم مطالعات ميان‌رشته‌اي است و تحقيق دربارۀ پديدار نوظهور، استفاده از رشته‌هاي متفاوت را ضرورت مي‌بخشد. در اين مقاله تلاش مي‌شود كه با روش تحليلي و ميان‌رشته‌اي و با بهره جستن از مفاهيم فلسفۀ ذهن، روان‌شناسي و عصب زيست‌شناسي، نخست شرايط نوظهوري اجتماعي تبيين گردد و سپس ايستار رويكردهاي روش‌شناختي فردگرا و جمع‌گرا اعم از تقليل‌گرا و ناتقليل‌گرا در تأمين اين شرايط، نقد و ارزيابي شود. به اين منظور، پس از تعريف مفاهيم نوظهوري اجتماعيِ قوي و ضعيف، در تبيين شرايط نوظهوري قوي از مفاهيم برگرفته از فلسفۀ ذهن هم چون تحقق چندگانه و انفصال فاحش بهره مي‌گيريم. در تأمين شرايط نوظهوري قوي، رويكرد نوظهوري فردگرا با چالش عليت روبه‌پايين و تقليل‌ناپذيري، و رويكرد نوظهوري جمع‌گرا با چالش شيء‌‌انگاري روبرو است.