مروري نظام‌مند بر مطالعات سياست و بدن در ايران معاصر

از دورهٔ ناصري تاكنون، بدن همواره محل مناقشات، كشمكش‌ها و رقابت ميان گروه‌هاي اجتماعي، احزاب سياسي و گفتمان‌هاي مختلف در ايران بوده است. مقالهٔ حاضر قصد دارد با ارائهٔ تحليلي از رويكردها، روش‌ها، مسائل، و يافته‌هاي حاصل از اين مطالعات، و نقد و بررسي نقاط ضعف و قوت تحقيقات موجود، فضاها و زمينه‌هاي مغفول‌مانده در اين حوزه را شناسايي كرده و به فهم عميق‌تري از مسئلهٔ بدن به‌عنوان برساخته‌اي اجتماعي و سياسي در مدرنيتهٔ ايراني دست يابد. بنابراين، با اتكا به تحليل محتوا و مضامين منابع موجود، به‌دنبال تحليلي نظام‌مند از مسئله‌مندي، سنت مطالعاتي و روش‌شناختي اين مطالعات هستيم. يافته‌هاي مقاله نشان مي‌دهد سنت جامعه‌شناسي با دو رويكرد نظري پساساختارگرايانه و ساختارگرايانه رويكرد مسلط در مطالعات سياست و بدن در علوم اجتماعي ايران طي دو دههٔ اخير است. بدين‌لحاظ، در اين تحقيقات اولويت اساسي با ساختار است و سوژه و كنش‌گر ايراني، اگر هم داراي نقشي مؤثر باشند، تنها در درجهٔ دوم اهميت قرارمي‌گيرند. در اين معنا، اولويت تأثير در حوزهٔ بدن همواره با سياست است و در اغلب مواقع، جبر ساختار بر اراده‌گرايي كارگزار غلبه مي‌كند. به‌لحاظ روش‌شناسي نيز، رويكرد اغلب محققان رويكردي تاريخي است كه داده‌هاي خود را براساس اسناد آرشيوي و منابع تاريخي به‌دست آورده‌اند. همچنين، در اغلب اين پژوهش‌ها روش تحليل گفتمان و تبارشناسي فوكويي در تفسير داده‌ها و يافته‌هاي موجود استفاده شده است. اما در بيشتر موارد، گفتمان‌هاي موجود در حوزهٔ بدن با تقليل به دو گفتمان حاكم و گفتمان رقيب، يكسان‌انگاري شده‌اند. درواقع، اغلب اين مطالعات گرفتار نوعي روايت كلان از مدرنيتهٔ ايراني به‌طورعام و رابطه و نسبت ميان سياست و بدن در ايران به‌طورخاص بوده‌اند.