اثر تخصيص منطقه‌اي منابع آب در شاخص يك‌پارچه آب – اقتصاد – محيط‌زيست بر رشد اقتصادي پايدار در استان‌هاي ايران

چكيدهمقدمه: هر چند همه صاحب نظران اجماع كامل دارند كه ورشكستگي آبي تبديل به اساسي ترين چالش پيش روي توسعه در ايران طي دهه هاي آينده خواهد شد؛ هنوز يك سيستم يك پارچه آب – اقتصاد – محيط زيست براي تخصيص پايدار منابع آب و سياست گذاري منطقه اي براي حل مشكلات آبي در كشور وجود ندارد. هدف اين پژوهش بررسي اثر تخصيص منطقه اي منابع آب در شاخص يك پارچه آب – اقتصاد – محيط زيست بر رشد اقتصادي منطقه اي در استان هاي ايران بوده است.روش : پس از تعيين شاخص يك پارچه آب مجازي بر اساس آخرين ادبيات نظري و تجربي، شاخص يك پارچه آب– اقتصاد–محيط زيست براي سياست گذاري منطقه اي آب در 31 استان كشور با استفاده از روش ارزيابي جامع فازي و رويكرد آنتروپي برآورد شده است. در حدود 55 عنوان داده براي برآورد شاخص يك پارچه آب منطقه اي استفاده شده است كه اين داده ها از سالنامه هاي آماري ملي و استاني، مركز آمار ايران، وزارت صنعت، معدن و تجارت، آمارنامه بخش كشاورزي و موسسه تحقيقات فني كشاورزي جمع آوري شده و مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است. در نهايت، اثر تخصيص منطقه اي منابع آب در شاخص يك پارچه آب- اقتصاد- محيط زيست بر رشد اقتصادي استان هاي كشور با استفاده از روش گشتاورهاي تعميم يافته (GMM) طي دوره زماني 1397-1391 برآورد شده است.يافته ها: در هر يك از استان هاي كشور بسته به وضعيت قوت و ضعف آن استان در هر يك از ابعاد منابع آب، تكنولوژي و حمل و نقل، اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي در شاخص آب- اقتصاد- محيط زيست، نيازمند اتخاذ رويكرد و سياست گذاري متناسب با شرايط خاص آن استان وجود دارد. افزون بر اين، در نظر گرفتن سيستم هاي يك پارچه براي تخصيص منابع آب و به كارگيري آن در قالب شاخص يك پارچه آب- اقتصاد- محيط زيست مي تواند اثري مثبت و معنادار بر رشد اقتصادي استان هاي كشور داشته باشد. همچنين اثر مثبت و معنادار سرمايه انساني، تشكيل سرمايه و اميد به زندگي در رشد اقتصادي استان هاي كشور تاييد شد.نتيجه گيري: نتايج مطالعه نشان داد كه سياست گذاري در زمينه تخصيص منابع آب در ايران با هدف دستيابي به رشد اقتصادي بايد به صورت منطقه اي و بر اساس يك شاخص يك پارچه آبي- اقتصادي- زيست محيطي صورت گيرد تا بتوان بر اساس ظرفيت هايي آبي در هر استان سياست گذاري هاي آبي متناسب با وضعيت همان استان را انجام داد. افزون بر اين، استان هاي ضعيف در شاخص يك پارچه منطقه اي بايد طي دوره بلندمدت فعاليت هاي توليدي بخش هاي كشاورزي و صنايع دسته اول و دسته دوم از نظر آب بري را تا حد امكان كاهش داده و كالاهاي توليدي آب بر را از استان هاي با وضعيت قوي از نظر شاخص يك پارچه آبي- اقتصادي- زيست محيطي منطقه اي وارد كنند تا بتوانند فرآيند رشد اقتصادي خود را با وضعيت آبي- اقتصادي- اجتماعي و زيست محيطي خود به شكلي پايدار سازگار كنند.