تسامح امويان در امور ديواني و تاثير آن بر ارتقاي تشكيلات اداري تمدن اسلامي

امويان(حك: 41-132) علي‌رغم همه سخت‌گيري‌ها و نارواداري‌هايي كه نسبت به برخي از فرقه‌ها و نژادها خاصه ايرانيان داشتند، در مواردي به جهت ضرورت‌هاي سياسي و اجتماعي و جهت پيشبرد امور حاكميتي خويش، اهل تساهل و تسامح بوده‌اند. وبررسي تساهل و تسامح‌هاي آنان در امور ديواني و آگاهي از عملكرد آنان در اين زمينه، مي‌تواند تجربه‌اي مفيد از گذشته را در اختيار جامعه اسلامي ما قرار دهد. سوالي كه اين نوشتار به آن پاسخ داده چنين است: تسامح امويان در امور ديواني چگونه بوده و چه تاثيري بر ارتقاي تشكيلات اداري تمدن اسلامي گذاشته است؟ واكاوي منابع با رويكرد توصيفي- تحليلي نشان مي‌دهد امويان هر چند در برابر اعاجم خاصه ايرانيان خشونت و سخت‌گيري هاي زيادي داشتند اما آنان چون در اداره سرزمين‌هاي وسيع اسلامي و در ايجاد، توسعه، انسجام‌بخشي و سر و سامان دادن به امور اداري و ديواني خويش، تجربه و توانايي كافي نداشتند، در امور اداري و ديواني از تمدن‌هايي چون ايران و روم كه تجارب ارزنده‌اي در اين زمينه داشتند، استفاده كرده‌اند. اين امر سبب شده هم در تشكيل و هم در تعريب ديوان‌ها شاهد مشاركت اقوام غيرعرب و بعضا غيرمسلمان باشيم. امري كه به نوبه خود سبب آشنايي مسلمانان با امور ديواني شده و كم‌كم موجبات استقلال آنان را در اين زمينه فراهم ساخته است.