مالكيت ارضي نزد دهخداي صوراسرافيل؛ تبيين يك تناقض

علي‌اكبر دهخدا در شماره‌هاي مختلف روزنامۀ صوراسرافيل دو نگاه متفاوتِ راديكال و معتدل را در ارتباط با مقولۀ مالكيت ارضي ارائه كرد. مسئلۀ اصلي تحقيق حاضر تبيين خوانش دوگانۀ دهخدا از مقولۀ مالكيت ارضي است. دهخدا در نوشته‌هاي اوليۀ خود، نگاهي راديكال و سوسياليستي با پوشش حقوق بشري و اسلامي در ارتباط با مالكيت ارضي ارائه مي‌دهد و از واگذاري بدون قيدوشرط زمين به رعايا سخن مي‌گويد و تحقق جبري آن را از طريق پروژۀ اصلاحات و يا در صورت لزوم از طريق امكان انقلاب دهقاني مي‌بيند. با‌اين‌حال در نوشته‌هاي بعدي، نگاهي تعديل‌شده را دنبال كرده و با پذيرش حق مالكيت مالكان، انتقال املاك به رعايا را در ازاي پرداخت بهاي آن‌ها و با واسطه‌گري بانك پيشنهاد داده است. تحقيق حاضر با تأسي به هرمنوتيك قصدي-زمينه‌اي اسكينر، يافته‌ها و نكاتي را در پاسخ به مسئلۀ ذكرشده در بالا معلوم مي‌سازد. ويژگي‌هاي فضاي زباني-گفتماني و فكري-اجتماعي حاكم ازجمله تشديد تنش‌هاي سياسي و صف‌آرايي موافقان و مخالفان مشروطه، نزاع‌هاي گفتماني مشروعه‌خواهي و مشروطه‌خواهي، حمله به دفتر روزنامه صوراسرافيل و وقفه بيش از يك‌ماهه در انتشار آن، در كنار تصويب قانون انطباعات و ايجاد كميتۀ صلح (با حضور جهانگيرخان مسئول صوراسرافيل) و درخواست دوري جستن از تندروي موجب شد تا دهخدا بدين‌گونه پاسخ دهد.