بررسي و نقد تكنيك‌هاي روايي ميرزاحيدر دوغلات در تاريخ رشيدي

تاريخ رشيدي، اثر ميرزاحيدر دوغلات، يكي از مهم‌ترين تاريخ‌هاي دورۀ مغولان آسياي شرقي، در دورۀ بابريان است. شيوۀ روايت در اين اثر، سبب شده‌‌است كه تاريخ، شكل داستان به خود بگيرد. قلم ميرزاحيدر، در توصيف صحنه‌ها و لحظات تاريخي، مهارت در به‌كارگيري تكنيك‌هاي روايي، استفاده از شعر و حكايات، ظرفيت نمايشي‌اي كه در شيوۀ روايت وقايع وجود دارد نشان مي‌دهد كه اين اثر در كنار رويۀ تاريخي بودن، به حوزۀ ادبيات، بسيار نزديك شده و با به‌كارگيري فنون روايت، وضع تاريخ خويش را از سطح گزارش صرف خطي به سطح تاريخي فلسفي، پويا و زنده، ارتقا داده‌است. با اينكه تاريخچۀ نظريات روايت‌‌شناسي، به قرن بيستم بازمي‌گردد، تجزيه‌وتحليل اطلاعات، حاكي از اين است كه ميرزاحيدر، به‌طور ناخودآگاه، از اين شگردها بهره برده و اثري پديد آورده‌است كه جنبه‌هاي داستاني آن، از جنبه‌هاي تاريخي‌اش، كمتر نيست. اين پژوهش كه به روش توصيفي‌تبييني، و با استفاده از منابع كتاب‌خانه‌اي صورت‌ گرفته ‌است، مي‌كوشد توانمندي‌هاي ميرزاحيدر را در به‌كارگيري مؤلفه‌هاي روايي نشان دهد. از ميان شگردهاي خاص و متعدد روايت‌پردازي، مسئلۀ زمان و طراحي ساختار روايت، در تاريخ رشيدي ميرزاحيدر، كاربرد حرفه‌اي‌تري دارد؛ لذا در اين پژوهش، تكنيك‌هاي روايي، با مركزيت زمان و طرح روايي، بررسي شده‌است. نتايج حاصل از اين پژوهش نشان مي‌دهد كه در اين كتاب، سير خطي زمان و طرح سلسله‌وار داستان، گاه به بهانه‌هاي مختلف، شكسته‌ شده و در روال منطقي زمان و طرح، شكاف رخ‌ مي‌دهد. نويسنده با اهميت دادن به عنصر زمان، از انواع زمان‌پريشي و نابهنگامي، در جذب مخاطب و پويايي تاريخ بهره‌ مي‌برد. زمان‌پريشي از نوع گذشته‌نگري دروني، در اين كتاب، بيشتر مشاهده مي‌شود و كاركرد آن، به سبب بيان تاريخ و مرور خاطرات شخصيت‌هاست.