تجزيه ساختار جمعيت در برخي از ژنوتيپ‌هاي گندم نان و دوروم با استفاده از نشانگرهاي SNP و روش‌هاي PCA و DAPC

ارزيابي ساختار جمعيت، جهت درك الگوهاي تنوع، انتخاب والدين مناسب براي تلاقي، شناسايي دقيق مكان‌هاي ژنومي كنترل‌كننده صفات، مطالعات تكاملي و روابط خويشاوندي ضروري است. در جريان تحقيق حاضر، ساختار ژنتيكي در جمعيتي متشكل از 383 ژنوتيپ گندم ايراني از گونه‌هاي هگزاپلوئيد (ارقام زراعي و توده‌هاي بومي) و تتراپلوئيد بر اساس روش‌هاي مبتني‌بر فاصله (تجزيه به مؤلفه‌هاي اصلي و تجزيه تابع تشخيص مؤلفه‌هاي اصلي) مورد مطالعه قرار گرفت. بدين منظور از 16270 نشانگر چندشكلي تك نوكلئوتيدي (SNP) به‌دست آمده توسط روش GBS، استفاده شد. بر اساس نتايج، تقريباً يك‌چهارم از واريانس كل به تنوع بين جمعيت‌ها تعلق داشت و ضريب Fst بين ارقام زراعي و توده‌هاي بومي برابر با 0.15 به‌دست آمد. در حالي‌كه ضريب فوق بين نمونه‌هاي تتراپلوئيد و توده‌هاي بومي هگزاپلوئيد بالا و برابر با 0.44 بود. ژنوم D كمترين مقدار شاخص Fst را به‌ خود اختصاص داد و كروموزوم 4B بيشترين ميزان ضريب Fst و ساير شاخص تنوع ژني را نشان داد. گرچه باي‌پلات PCA، ارقام زراعي و توده‌هاي بومي گندم‌هاي هگزاپلوئيد را به‌خوبي از هم تفكيك نمود، اما نتوانست تمايز روشني بين نمونه‌هاي تتراپلوئيد با ساير ژنوتيپ‌ها ايجاد نمايد. ارزيابي دقيق ساختار جمعيت با روش DAPC توانست به‌طور موفقيت‌آميزي گروه‌هاي از پيش تعيين شده را شناسايي و تفكيك كند. اين نتيجه بدان دليل است كه رويكرد DAPC تمايز بين گروه‌ها را به حداكثر و تغييرات درون گروه را به حداقل مي‌رساند. اختلاط جزئي بين ارقام زراعي و توده‌هاي بومي هگزاپلوئيد را مي‌توان به تبادل ژني بين اين دو گروه و يا شايد برچسب‌گذاري اشتباه آنان در زمان جمع‌آوري ارتباط داد. به‌طور كلي، نتايج حاصل از اين مطالعه اطلاعات مفيدي درباره تمايز ژنتيكي نمونه‌هاي گندم تتراپلوئيد و هگزاپلوئيد ايراني ارائه داد كه مي‌تواند در برنامه‌ريزي‌هاي آتي به‌نژادي گندم مورد استفاده قرار گيرد. همچنين حفاظت از اين نمونه‌ها در بانك‌هاي ژن براي استراتژي‌هاي مختلف ضروري مي‌باشد.