واكاوي اسطوره‌اي كهن در شعر ناصرخسرو

زمينه و هدف: گردانه‌ي اساطير در كشورهاي دنيا چنين معرّفي شده كه در آن‌ها مادر را به عنوان عنصري خالق، بازتاب داده‌اند. در اسطوره‌هاي متقدّم به وضوح پديدار است كه قدرت‌هاي بالاتر از آن زنان است؛ امّا با ايفاي نقش بيشتر در جامعه از سوي مردان، در مقايسه با زنان، گردانه‌ي اساطيري نيز به آهستگي تغيير گردش داده و به سمت عنصر مذكّر چرخيده كه اين عامل در اشعار شاعران دوران باستان نيز پديدار شده است؛ اما گذشته از دوران كهن، در شعر شاعران ادوار بعدي نيز مي‌توان چنين موردي را مشاهده كرد. شاعر مورد پژوهش در اين مقاله، ناصرخسرو است. روش پژوهش: در اين مقاله با استفاده از روش توصيفي- تحليلي به سنجش اشعار ناصرخسرو پرداختيم و با اساطير ايران، يونان، مصر و هند كه در اين اسطوره‌ها قدرت از مؤنث به مذكّر رسيده است، تطبيق داديم تا به بررسي ريشه‌شناختي اين ابيات در بين اساطير ساير كشورها نيز بپردازيم. يافته‌‌ها: با استفاده از پژوهشي كه انجام شد، شواهدي از بين اشعار ناصرخسرو -كه حاكي از بازتاب اسطوره‌اي بس كهن در اساطير دنياست- استخراج شد. اين ابيات معلوم مي‌دارد كه در ديوان ناصرخسرو به عنوان يكي از معدود شاعران ادبيات فارسي، باوري بسيار قديمي كه در بين تمدّن‌هاي فراموش‌شده وجود داشته، بازتاب پيداكرده است.نتايج: با انجام اين پژوهش، آشكار شد كه ناصرخسرو سخناني را در ديوان اشعار خود مطرح كرده است كه از ديدگاه اسطوره‌شناسي، اين ابيات حاكي از اساطيري است كه به عنوان اولين مظاهر اسطوره‌سازي در دنياي انسان‌ها و اوّلين ريشه‌هاي دين‌داري در بين تمدّن‌هاي دنيا مطرح شده است.