نقد اخلاقي كتاب تحفه (قرن هشتم هجري) براساس مكتب سودگرايي اخلاقي

پژوهش حاضر به نقد اخلاقي كتاب تحفه (قرن هشتم هجري) براساس مكتب سودگرايي اخلاقي مي‌پردازد. تحفه داراي ده باب و چندين حكايت تمثيلي و تاريخي آميخته با نظم و نثر است. مؤلفِ كتاب نامعلوم است؛ ولى احتمال مي‌رود كه مؤلف آن، ميرزا شرف‌الدين فضل‌الله ابن عبدالله قزوينى (نزديك 740‑640 ق.) باشد. تحفه اثري تعليمي در سياست مُدُن است كه مي‌توان آن را براساس نظريات اخلاقي بررسي كرد. يكي از اين مكاتب، سودگرايي اخلاقي است. ديدگاه سودگرايي، نظام اخلاقي هنجاري است كه كه ملاك اخلاقي‌بودن فعل را اصالت لذت مي‌داند. از ديدگاه اين مكتب، ارزش‌ها تا جايى سزاوار حفظ و ارتقا هستند كه درخور تفسير و تأويل به منافع رفاهى فردي و لذت جمعي باشند؛ اما هموراه سود فرد بر جمع ترجيح دارد. مقاله حاضر با روش توصيفيـتحليلي مي‌كوشد تا به اين پرسش پاسخ دهد كه كدام يك از اقسام سودگرايي اخلاقي در تحفه كاربرد بسيار زيادي دارد؟ براساس دستاورد پژوهش، بيشترين سود اخلاقي مدّنظر در اين متن ادبي، سود جمعي و منافع عامۀ مردم است. مؤلف كتاب تحفه تحت تأثير آموزه‌هاي اخلاق اسلامي، به‌طور مستقيم و غيرمستقيم در قالب بيش از 55 حكايت و تمثيل، توصيه‌هايي را به خواننده منتقل مي‌كند كه علاوه‌بر ايجاد التذاذ ادبي براي مخاطب، از ارزش ديني و تربيتي نيز برخوردارند.