بنيان‌هاي بصري خط گلزار در خوشنويسي ايران

خط گلزار يكي از گونه‌هاي متعدد خطوط تفنني و تزئيني در تاريخ خوشنويسي ايران است كه بيشترين آثاري كه بدين شيوه خلق شده متعلق به اواخر دوره قاجار است. با اين حال، شواهد و نمونه هاي تاريخي بيانگر آن است كه ريشه‌هاي فرمي اين گونه خوشنويسي به سده‌هاي پيش از قاجار بر مي‌گردد. اين پژوهش بر آن است تا ضمن رديابي خط گلزار در ادبيات سده‌هاي پيشين، منشا شكل‌گيري آن را نيز بر اساس مستندات و شواهد موجود مشخص كند. از اين رو، اين پژوهش به دنبال يافتن پاسخ اين پرسش‌ است كه ريشه‌هاي شكل‌گيري خط گلزار بر پايه مستندات، چه دوره‌اي و چگونه است؟ مطالعات اوليه بيانگر تاثير تزئينات معماري بر شكل‌گيري اين گونه خوشنويسي تزئيني بود. از اين رو، حجم نمونه و روش نمونه‌گيري آثار در اين پژوهش، 23 آرايه معماري به شيوه در دسترس بر پايه مطالعات كتابخانه‌اي و ميداني، بوده است. نتايج بيانگر آن است كه وجود نمونه‌هاي متعدد گلزار در قالب توپي‌هاي ته‌آجري يا كلوك‌بندها در تزئينات معماري دوره سلجوقي و ايلخاني، قدمت استفاده از آن را حداقل تا اوايل قرن 6 ه.ق پيش مي‌برد. اين شيوه تزئين در كتيبه‌هاي كوفي گوشه‌دار مورد استفاده قرار گرفته و شامل نقش مايه‌هاي هندسي، گياهي و نوشتاري است.