تغيير شكل‌هاي فسفر خاك تحت تأثير لجن فاضلاب شهري و سوپر فسفات تريپل در دو شرايط شور و غير شور

مطالعه شكل هاي مختلف فسفر در خاك هاي تيمار شده با تركيبات آلي در مديريت بهتر اين مواد در شرايطي با قدرت جذب كم عناصر غذايي مانند شرايط خاك شور حائز اهميت است. هدف از اين پژوهش مقايسه تأثير لجن فاضلاب شهري و سوپر فسفات تريپل بر توزيع شكل هاي مختلف فسفر خاك (محلول و تبادلي (KCl-P)، متصل به آهن و آلومينيوم (NaOH-P)، متصل به كلسيم (HCl-P)، باقي مانده (Res-P) و آلي (Organic-P)) در دو شرايط شور و غير شور بود. در اين راستا از يك آزمايش انكوباسيون به‌صورت فاكتوريل در قالب طرح كاملاً تصادفي شامل 3 سطح لجن فاضلاب شهري (صفر، 25/0 و 5/0 درصد وزني به ترتيب M0، M1 و M2)، 3 سطح سوپر فسفات تريپل (صفر، 75 و 100 كيلوگرم بر هكتار به‌ترتيب T0، T1 و T2)، 2 سطح شوري (2 و 12 دسي‌زيمنس بر متر) و 3 تكرار انجام شد. شكل هاي مختلف فسفر پس از 3 ماه از شروع آزمايش به روش عصاره گيري متوالي استخراج و توسط روش رنگ سنجي قرائت شدند. نتايج نشان داد كه به‌طور كلي سهم نسبي فسفر در اجزاي مختلف داراي توالي Res-P NaOH-P KCl-P Organic-P HCl-P بود اما روند تغييرات بسته به نوع تيمار و شكل فسفر متفاوت بود. كاربرد توأم لجن فاضلاب شهري و سوپر فسفات تريپل به‌ويژه در تيمار T2M2 به‌ترتيب موجب افزايش 1/3 و 3/2 برابري KCl-P در شوري هاي 2 و 12 دسي‌زيمنس بر متر و به‌ترتيب 2/2 و 8/1 برابري NaOH-P در مقايسه با تيمار T0M0 شد. درحالي كه كاربرد جداگانه و توأم لجن فاضلاب شهري در هر دو شوري سبب كاهش سهم نسبي در HCl-P در مقايسه با تيمارهاي سوپر فسفات تريپل و شاهد گرديد. اعمال تيمارهاي آزمايشي تأثير معني داري بر Res-P نشان نداد؛ اما افزايش Organic-P با افزايش شوري و كاربرد تيمارهاي لجن فاضلاب شهري مشاهده شد؛ بنابراين به‌نظر مي رسد كه كاربرد توأم لجن فاضلاب شهري و سوپر فسفات تريپل مي تواند با افزايش سهم نسبي KCl-P و NaOH-P و كاهش ورود فسفر به جزء HCl-P سبب كاهش اثرات منفي شوري و افزايش فراهمي فسفر گردد. نتايج بررسي درصد بازيافت فسفر قابل دسترس خاك نيز تأييدكننده تأثير بيشتر كاربرد توأم لجن فاضلاب شهري و سوپر فسفات تريپل در افزايش كارايي اين تيمارها در مقايسه با كاربرد جداگانه اين منابع بود.